و «تنقلبوا على أعقابكم» را ترجمه كرده به: «بر مى‌گرديد به پاشنه‌هاى خويش».[١] و گاهى براى رعايت ترجمه همه الفاظ و حروف، جملات چنان كش‌دار است كه تا پايان احاديث، گويى تمامى ندارد.

اين ترجمه، در عين صفت ياد شده، گاهى هم ترجمه آزاد است و از لفظى بودن فاصله گرفته و حاصل معنا قلمى شده است.

٣. شرح و تفسير احاديث، شامل همه آنها نمى‌شود، و بيشتر احاديث مشكل و پيچيده را در بر مى‌گيرد. گاهى اين شرح‌ها با ترجمه آميخته، و گاهى هم تفكيك شده هستند. شرح حديث‌ها هم يك نواخت انجام نگرفته، گاهى در توضيح يك روايت، به ذيل روايت ديگرى ارجاع شده، و گاهى هم حتى به كتابى كه در شرح حديث است ارجاع گرديده است. براى نمونه، در شرح حديث ٢٧٥، از كتاب خود تعبير مرآت الرائى ياد كره كه تفسير حديث را در آن آورده است.

شرح حديث‌ها مربوط به ذكر بسيارى از جاى‌ها، مكان‌ها، اشخاص گم نام، مفاهيم غير رايج و ناشناخته، اصطلاحات حديثى، باورهاى اعتقادى كه چندان وضوح و روشنى ندارد، رخدادهاى تاريخى، وقايع پر اهميت ناظر به باورهاى عقيدتى، و ...

هستند. در اين شرح‌ها، مترجم، غالباً شرح خود را نوشته و گاهى هم از ديگران استفاده كرده است. او در شرح لغات، گاهى وجوه معنايى آنها را نوشته و گاهى آنها را ريشه‌يابى كرده و احتمال ريشه‌هاى لغت‌ها را بازگو كرده است.

٤. همه افزوده‌هاى مترجم بر ترجمه كتاب، شامل شرح و توضيح‌هاى مربوط به بحث‌هاى ياد شده نيستند، و گاهى، اين توضيح‌ها در آغاز ابواب و به مناسبت ورود به بحثى مناقشه برانگيز و يا اصطلاحى غريب است، و گاهى در پايان آنها و براى جمع‌بندى است، و گاهى هم در ميانه احاديث و كشف حقيقت معنا و هويدا ساختن منظور، قلمى شده‌اند.

٥. مترجم، براى رعايت ترجمه الفاظ و به جهت وفادارى به متن حديث، گاهى در ترجمه، نوشته را چنان پيچانده كه روشنى لازم را از دست داده، و ساختار جمله‌

[١]. حديث ٦٤٨