آيه در شأن امت محمد صلى الله عليه و آله نازل شده، در حالتى كه اختصاص به ايشان دارد (و عام نيست در ايشان و ساير امم سابقه كه همه را فرا گيرد، و هر امت كه در آيه مذكور است، محمول است بر هر جماعت موجوده از امت آن حضرت، در هر قرن و زمان معينى از براى رياست امامى از ائمه. و به سوى اين اشاره فرموده مى‌فرمايد كه:) در هر قرنى از ايشان (يعنى امت محمد صلى الله عليه و آله) امامى از ما هست كه گواه است بر ايشان، و محمد صلى الله عليه و آله گواه است بر ما».

پس ترجمه آيه اين مى‌شود: «پس چگونه باشد و چه نوع بود حال كافران و ظالمان، وقتى كه بياوريم از هر گروهى از امت‌هاى تو يا محمد، گواهى را (و آن امام ايشان خواهد بود كه بر افعال و اعمال قبيحه و حسنه و عقايد فاسده و حقه ايشان گواهى مى‌دهد) و بياوريم تو را بر اين گواهان (كه امامان امت تواند) گواه، تا گواهى دهى بر ايشان» (در باب رسانيدن آنچه بايد به مردم برسانند).

٥٠١/ ٢. حسين بن محمد، از مُعلّى بن محمد، از حسن بن على وشّاء، از احمد بن عائذ، از عمر بن اذينه، از بُريد عِجلى روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام را سؤال كردم از تفسير قول خداى عزّوجلّ: «وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ»[١]، پس حضرت فرمود كه: «ماييم امّت و گروهى كه افضل امّت‌ها و اشرف ايشانيم. و ماييم گواهان خدا بر خلقش و حجت‌هاى او در زمينش». و ترجمه آيه بنابر اين، آن است كه: «و هم‌چنان كه شما را از راه‌يافتگان گردانيديم، گردانيديم شما را گروهى برگزيده و بزرگوار و ميانه و راست (كه اعوجاجى در اعتقاد و فعل و قول شما نيست. و اين، مرادف عصمت است). تا باشيد گواهان بر مردمان» (كه امت محمداند).

بريد مى‌گويد كه: عرض كردم كه قول خداى عزّوجلّ كه مى‌فرمايد: «مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ»[٢]، كه ترجمه آن اين است كه: «مانند واسع گردانيدن كيش پدر شما كه ابراهيم است» و تنگ‌گيرى نكردن در آن (يعنى در دين اسلام، تنگ‌گيرى نيست، چنانكه در ملت ابراهيم نيست. و يا در تقدير، آن است كه پيروى كنيد و لازم خود گردانيد ملت پدر خويش، ابراهيم را. مقصود خدا از مخاطبين كه به ايشان فرموده كه: پدر شما كيانند). حضرت فرمود كه: «ما را قصد فرموده بخصوص» (يعنى: نه جميع امت، به اعتبار آن‌كه آن حضرت پدر حضرت پيغمبر است و

[١]. بقره، ١٤٣.

[٢]. حج، ٧٨.