به هر روى، تنوع نوشته‌هاى فاضل نحوى اردكانى، از فقه و شرح فقه، و لغت و تعبير خواب و تجويد و ترجمه كتاب‌هاى حديثى كه غالب آنها احاديث اعتقادى و كلامى است، و حاوى نكات بسيار دقيق و سخت، نشان مى‌دهد كه او به حقيقت شخصيتى فاضل بوده است. همين ترجمه پيش رو، نيز با كثرت اطلاعات موجود در آن، و اظهار نظر مترجم در باره بسيارى از مسايل عقيدتى صعب و دشوار، و احاطه وى بر آيات قرآن و تفسير آن، و پرداختن به مباحث فلسفى ريز و دقيق، توجه به رخدادهاى تاريخى، قرينه و شاهد بسيار گويايى است بر دانش گسترده مترجم و علم او. روانش شاد و خداى بنده نواز، او را در جايگاه برين جاى دهد.

آثار و تأليفات مترجم‌

ملا محمد على فاضل نحوى اردكانى، غالب نوشته‌هايش ترجمه است و گويى از آثار وى تا كنون يك كتاب ترجمه بيشتر منتشر نشده است. وى علاوه بر ترجمه، فهرست نگارى كرده و نيز برخى آثار تأليفى هم از خود بر جاى گذاشته است. آثار وى بنا بر گزارش فهرست نگاران، و يادداشت‌هاى وى در آثارش، و نيز آثار بر جاى مانده در برخى كتاب‌خانه‌ها، به اين شرح است:

١. كشف النقاب، اين كتاب، فهرست كتاب شرح العدة در لغت است. اين كتاب كه نام كامل آن، شرح العدة فى أقرب مدة از نويسنده‌اى ناشناس است، حاوى لغات مترادف بوده و مؤلف آن، آن را با نظم و نسق درستى تأليف نكرده، و از اين رو، يافتن لغات مورد نظر در صفحات آن، بسى دشوار است. اردكانى براى آن فهرستى تنظيم كرده و در آغاز همان كتاب، سياهه لغت‌ها را به ترتيب الفبا آورده است. او كه در يادداشت خود در مقدمه، از اين كتاب به حدائق (/ باغ‌ها) ياد كرده، و از نابسامانى آن هم سخن گفته، علاوه بر تنظيم فهرست، در حاشيه هر يك از صفحات كتاب، لغت بحث شده در آن صفحات را با خط قرمز نوشته است. وى در مقدمه‌اش بر آن مى‌نويسد:

أقل عبيده و مقبل وصيده، المستقوى بالتأييد الربّاني محمد على بن محمد

[١]. آيينه دانشوران، ص ٦٨٢. مؤلف اين كتاب، ياد آورى كرده كه شرح حال مرحوم اردكانى را از مرحوم ملا عبدالصمد عقدائى در قم شنيده است.