و چپ و پيش و پس، وليكن چون غير از بالا و زير، فى حد ذاته متميز نبود، بلكه تميز و تحقق آن به امر اعتبارى بود، لهذا حضرت راست و چپ را يك حد قرار داد، چنانچه پيش و پس را يك حد حساب نمود). بعد از آن فرمود كه: «پس اگر احاطه خدا بر چيزها به اعتبار ذات باشد، و بر ذات لازم مى‌آيد كه اين حدود، گرداگرد آن را فرو گرفته باشند».

در بيان فرموده خداى تعالى: «الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى‌»[١]. ٣٣٣/ ٦. على بن محمد و محمد بن حسن روايت كرده‌اند، از سهل بن زياد، از حسن بن موسى خشّاب، از بعضى از مردان خويش كه راوى حديث‌اند، از امام جعفر صادق عليه السلام كه از آن حضرت سؤال شد از فرموده خداى عزّوجلّ: «الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى‌»، يعنى:

«خداوند رحمن بر عرش استوا دارد». حضرت فرمود كه: «هر چيزى نسبت به او برابر است و بر همه استيلا دارد. پس چيزى نسبت به او از چيز ديگر نزديك‌تر نيست».

٣٣٤/ ٧. و به همين اسناد، از سهل، از حسن بن محبوب، از محمد بن مارد روايت شده است كه از امام جعفر صادق عليه السلام سؤال شد از قول خداى عزّوجلّ: «الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى‌». حضرت فرمود كه: «نسبت به هر چيز برابر است، پس چيزى به سوى او نزديك‌تر از چيز ديگر نيست».

٣٣٥/ ٨. و از او، از محمد بن يحيى، از محمد بن حسين، از صفوان بن يحيى، از عبدالرحمان بن حجّاج روايت است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام را سؤال كردم از قول خداى عزّوجلّ: «الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى‌». حضرت فرمود كه: «در هر چيزى برابر است، پس چيزى به سوى او نزديك‌تر از چيز ديگر نيست؛ به اين معنى كه هيچ دورى از او دور نباشد، و هيچ نزديكى به او نزديك نباشد. و در هر چيزى برابر است».

٣٣٦/ ٩. و از او، از محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از حسين بن سعيد، از نضر بن سُويد، از عاصم بن حُميد، از ابو بصير، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه آن حضرت فرمود كه: «هر كه گمان كند كه خدا از چيزى، يا در چيزى، يا بر چيزى است، كافر است». عرض كردم كه: آنچه فرمودى، از براى من تفسير فرما. فرمود كه: «مقصود من، آن است كه گمان آن كس چنين باشد كه چيزى گرداگرد او را فرا گرفته، يا او را نگاه داشته، يا از

[١]. طه، ٥.