ديلمى، از پدرش روايت كرده است كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه فلان شخص از بندگى و فضيلت و دينى كه دارد، به مرتبه بلندى رسيده، آن حضرت فرمود كه: «عقلش چگونه است؟» عرض كردم كه: نمى‌دانم. فرمود: «به درستى كه ثواب بر اندازه عقل است». و حضرت فرمود كه: «مردى بود از بنى اسرائيل كه خدا را عبادت مى‌نمود در جزيره‌اى از جزيره‌هاى دريا كه سبز و خرم و نيكو بود. درختان بسيارى داشت و آب آن بر روى زمين روان (يا پاك و پاكيزه و صاف) بود. و فرشته‌اى از فرشتگان خدا به او گذشت، پس گفت كه: اى پروردگار من، ثواب اين بنده خود را به من بنما. خدا آن را به وى نمود. آن فرشته آن را كم شمرد. خداى تعالى‌ به سوى او وحى فرمود كه: با او مصاحبت كن. آن فرشته به نزديك عابد آمد در صورت آدمى. عابد گفت كه: تو كيستى؟ گفت: من مرد عابدى هستم، خبر خوبى مكان تو و عبادتى كه در اين مكان مى‌كنى به من رسيد، به نزد تو آمده‌ام كه با تو خدا را عبادت كنم. پس آن فرشته در آن روز و شب با وى به سر برد. چون صبح شد، به عابد گفت:

اين مكانى كه تو دارى، هر آينه خرّم و نيكو است و صلاحيت ندارد مگر از براى عبادت. عابد گفت كه: اين مكان ما يك عيب دارد. گفت كه: آن عيب چيست؟ گفت كه: پروردگار ما را چارپايى نيست، پس اگر او را خرى مى‌بود، آن را در اين مكان مى‌چرانيديم؛ زيرا كه اين علف تلف مى‌شود. فرشته گفت كه: پروردگار تو را خرى نمى‌باشد. عابد گفت كه: اگر او را خرى مى‌بود مثل اين علف تلف نمى‌شد. پس خدا به سوى آن فرشته وحى فرمود: او را بر اندازه عقلش ثواب دادم».

٩/ ٩. على بن ابراهيم، از پدرش، از نوفلى، از سَكونى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت نموده است كه آن حضرت فرمود كه: «رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: هر گاه حال خوشى از مردى به شما برسد، در نيكى عقل او نظر كنيد كه او را به عقلش جزا مى‌دهند».

١٠/ ١٠. محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از ابن محبوب، از عبداللَّه بن سِنان، روايت كرده است كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام ذكر كردم مردى را كه مبتلا شده بود به وسواس در وضو و نماز، و عرض كردم كه: آن مرد، مرد عاقلى است. امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه: «او را چه عقل است؟ با آن‌كه شيطان را اطاعت مى‌كند». به آن حضرت عرض كردم كه: چگونه شيطان را اطاعت مى‌كند؟ فرمود كه: «او را بپرس از اين‌كه به او مى‌رسد، كه از چه چيز است؟ او به تو خواهد گفت: از كارهاى شيطان است».