و فرموده است كه: «لا يُقاتِلُونَكُمْ جَمِيعاً إِلَّا فِي قُرىً مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَراءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ»[١]، يعنى: «جنگ نمى‌كنند با شما در حالتى كه مجتمع و متفق باشند، مگر در ده‌هاى حصاردار يا استوار شده (و بمانند خندق و برج و حصار) يا از پس ديوارها. كارزار ايشان در ميان خودشان سخت است. مى‌پندارى ايشان را مجتمع و متفق و دل‌هاى ايشان پراكنده و پريشان است. اين‌كه مذكور شد به سبب آن است كه ايشان گروهى‌اند كه عقل ندارند».

و فرموده است كه: «وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ»[٢]، يعنى: «و فراموش مى‌كنيد خودتان را و شما مى‌خوانيد كتاب خدا را (كه تورات است) آيا پس عقل نداريد؟».

اى هشام، بعد از آن، خدا بسيارى را مذمت نموده و فرموده كه: «وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ»[٣]، يعنى: «و اگر فرمان‌بردارى كنى بيشتر آنان را كه در زمينند، گمراه مى‌گردانند تو را از راه خدا».

و فرموده كه: «وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ»[٤]، يعنى: «و هر آينه اگر بپرسى ايشان را (يعنى كافران) كه چه كسى آفريده آسمان‌ها و زمين را؟ هر آينه مى‌گويند: خدا. بگو: سپاس و ستايش از براى خدا است، بلكه بيشتر ايشان عقل ندارند».

و فرموده كه: «وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ نَزَّلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِها لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ»[٥]، يعنى: «و هر آينه اگر بپرسى ايشان را كه، كه فرو فرستاده از آسمان آب باران را، پس زنده ساخته به آن زمين را از پس مردن آن؟ هر آينه مى‌گويند: خدا.

بگو كه سپاس و ستايش از براى خدا است».

اى هشام، بعد از آن، [عده‌] كمى را مدح نموده و فرموده كه: «وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ»[٦]، يعنى: «و اندكى از بندگان من بسيار شاكرند». و فرموده كه: «وَ قَلِيلٌ ما هُمْ‌[٧]»، يعنى: «و بسيار

[١]. حشر، ١٤.

[٢]. بقره، ٤٤.

[٣]. انعام، ١١٦.

[٤]. لقمان، ٢٥.

[٥]. عنكبوت، ٦٣.

[٦]. سبأ، ١٣.

[٧]. ص، ٢٤.