گرداند. پس چون اين مراتب را از براى او جمع نمود، دست او را گرفت (كه او را بلند مرتبه ساخت، يا خدا دست خود را نگاه داشت؛ به اين‌كه صنعت خويش را در باب او كامل گردانيد)، به ابراهيم فرمود كه: «إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً»؛ «اى ابراهيم، به درستى كه من تو را پيشواى مردمان مى‌گردانم». پس به جهت بزرگى امامت در چشم ابراهيم، عرض كرد كه:

«وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي»؛ «اى پروردگار من، و بعضى از ذريه مرا نيز امام گردان». خدا فرمود كه: «قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ»؛ عهد من به ستم كاران نمى‌رسد».

٣. باب در بيان فرق ميان رسول و نبى و محدث‌[١]

٤٤٣/ ١. چند نفر از اصحاب ما روايت كرده‌اند، از احمد بن محمد، از احمد بن محمد بن ابى نصر، از ثعلبة بن ميمون، از زراره كه گفت: از امام محمد باقر عليه السلام سؤال كردم از قول خداى عزّوجلّ: «وَ كانَ رَسُولًا نَبِيًّا»[٢]، يعنى: «و بود موسى فرستاده‌اى از نزد حضرت عزت» (كه خبر دهنده خلق بود از جانب جناب احديت با بلندى قدر و علو منزلت). كه رسول چيست و نبى چه معنى دارد؟ و حضرت فرمود كه: «نبى، آن است كه فرشته را در خواب مى‌بيند، و در بيدارى آواز را مى‌شنود، و فرشته را معاينه نمى‌بيند، و رسول، آن است كه آواز را مى‌شنود، و فرشته را در خواب مى‌بيند، و در بيدارى معاينه او را مى‌بيند».

عرض كردم كه: منزلت امام چيست كه در بيدارى آواز را مى‌شنود، و فرشته را در خواب نمى‌بيند، و در بيدارى او را معاينه نمى‌نمايد؟ پس اين آيه را تلاوت فرمود: «وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ»[٣] ولا محدّث، يعنى: «و نفرستاديم پيش از فرستادن تو، هيچ رسولى و

[١]. محدّث، بر وزن محمّد، در لغت آن است كه ظنّ صائبى داشته باشد كه هر چه گمان كند، درست باشد؛ كه گويا كسى او را به آن خبر داده، وليكن مراد از محدّث، در اينجا آن است كه مَلك او را حديث كند از جانب خدا، چون فاطمه زهرا و ائمه معصومين-/ سلام اللَّه عليهم اجمعين-/.( مترجم)

[٢]. مريم، ٥١.

[٣]. حج، ٥٢. در اين روايت و برخى روايات ديگر باب، لفظ« مُحِّدث» در ادامه آيه آمده، در حالى كه جزء آيه نيست، وتوضيح و تفسير است. به اين معنا كه در ادامه در يافت وحى و الهامات الاهى، كسانى هستند نيز كه از نوعى الهام و علم ويژه برخوردار مى‌شوند كه از خطا مصون است.

و چنين ذكر شدن آن، براى توضيح تفاوت سه مقام نبوت و رسالت و محدث بودن، از سوى امام عليه السلام است.