٣٨٦/ ٢. و نيز روايت كرده از پدرش، از محمد بن خالد، از زكريّا بن عِمران، از حضرت ابوالحسن موسى بن جعفر عليهما السلام كه فرمود: «چيزى موجود نمى‌شود در آسمان‌ها و نه در زمين، مگر به هفت چيز: به قضا و قدر و اراده و مشيت و كتاب و اجل و اذن (به آن معانى كه مذكور شد). پس هر كه غير از اين را گمان كند، بر خدا دروغ گفته»، يا فرموده كه: «بر خداى عزّوجلّ رد كرده است».

٢٦. باب در بيان مشيت و اراده خدا[١]

٣٨٧/ ١. على بن محمد بن عبداللَّه، از احمد بن عبداللَّه، از پدرش، از محمد بن سليمان ديلمى، از على بن ابراهيم هاشمى روايت كرده است كه گفت: از حضرت ابوالحسن موسى بن جعفر عليهما السلام شنيدم كه مى‌فرمود: «چيزى نمى‌باشد، مگر آنچه خدا خواست و اراده نمود و اندازه فرمود و حكم كرد». عرض كردم كه: معنى خواست چيست؟ فرمود: «ابتدا فرمودن به فعل». عرض كردم كه معنى اندازه و قدر چه چيز است؟ فرمود: «اندازه نمودن چيزى از درازى و پهناى آن». عرض كردم كه معنى حكم كرد چيست؟ فرمود كه: «چون حكم كند، امضا و اجراى آن مى‌فرمايد. پس اين قضا و حكم، چيزى است كه آن را رد نمى‌توان نمود» (چه قضا عبارت است از عزمى كه فعل از آن جدا نمى‌باشد).

٣٨٨/ ٢. على بن ابراهيم، از محمد بن عيسى، از يونس بن عبدالرحمان، از ابان، از ابو بصير روايت كرده است كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه آنچه واقع مى‌شود، خدا آن را خواسته و اراده نموده و تقدير فرموده و حكم كرده؟ فرمود: «بلى». عرض كردم كه با همه اينها آن را دوست داشته؟ فرمود: «نه». عرض كردم: و چگونه خواسته و اراده نموده و تقدير فرموده و حكم كرده و دوست نداشته؟ فرمود كه: «همچنين به سوى ما بيرون آورده و به ما رسيده است».

٣٨٩/ ٣. على بن ابراهيم، از پدرش، از على بن مَعبد، از واصل بن سليمان، از عبداللَّه بن سِنان، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه گفت: شنيدم از آن حضرت كه مى‌فرمود:

[١]. هر دو به معنى خواستن است، وليكن در ميانه اين دو فرقى هست؛ چه ممكن است كه مشيت باشد و اراده نباشد، چنانچه در باب روزه‌دار پرهيزگارى كه گرسنه و تشنه باشد در روز ماه مبارك رمضان ظاهر است؛ زيرا كه طعام و شراب مى‌خواهد و اراده ندارد.( مترجم)