٣٧١/ ٤. على، از پدرش، از ابن ابى عُمير، از هشام بن سالم، از محمد بن مسلم، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه آن حضرت فرمود كه: «خدا هيچ پيغمبرى را به پيغمبرى مبعوث نمى‌گردانيد، مگر آن‌كه در باب سه خصلت از او عهد و پيمان مى‌گرفت:

يكى آن‌كه اقرار داشته باشد از براى او به بندگى و پرستش، و ديگر آن‌كه (به يگانگى آن جناب قائل باشد و) شريك‌ها از براى او قرار ندهد (و از آنها دست بردارد، به وضعى كه هرگز رو به ايشان نرود)، و آن‌كه اعتراف كند كه خدا هر چه را كه خواهد پيش اندازد، مى‌اندازد، و هر چه را كه خدا به تأخير افكند، مى‌افكند».

٣٧٢/ ٥. محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از ابن فضّال، از ابن بُكير، از زراره، از حمران، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه از آن حضرت سؤال كردم از قول خداى عزّوجلّ: «قَضى‌ أَجَلًا وَ أَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ»[١]، يعنى: «خدا حكم فرموده مدتى را و مدتى نام برده شده در نزد اوست». حضرت فرمود كه: «اجل، بر دو قسم است: يكى اجل محتوم (كه خدا آن را واجب ساخته و محكم گردانيده و حكم فرموده)، و ديگرى، اجل موقوف است» (كه توقف دارد بر هستى و نيستى چيزى).

٣٧٣/ ٦. احمد بن مِهران، از عبدالعظيم بن عبداللَّه حسنى، از على بن اسباط، از خَلف بن حمّاد، از ابن مُسكان، از مالك جُهَنى روايت كرده است كه گفت: از امام جعفر صادق عليه السلام سؤال كردم از قول خداى عزّوجلّ: «أَ وَ لا يَذْكُرُ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَمْ يَكُ شَيْئاً»[٢] (و در قرآن به جاى «أوَلم ير الانسان»: «أو لا يذكر» واقع است و اين اشتباه بايد كه از غير راوى اصل، كه مالك است، ناشى شده باشد؛ چه تقرير قولى معصوم در حكم قول معصوم است و حمل آن بر اشاره‌اى به سوى مضمون آيه به بعيد است). و ترجمه آن بنا بر آنچه در قرآن است، اين است كه: «آيا نمى‌انديشد و ياد نمى‌كند آدمى آن‌كه ما آفريديم او را پيش از اين و حال آن‌كه چيزى نبود».

راوى مى‌گويد كه: حضرت فرمود كه: «نه مقدّر بود، و نه مكوّن» (يعنى خدا او را تقدير

[١]. انعام، ٢.

[٢]. نص قرآن سوره مريم، آيه ٦٧ چنين است:« أَوَ لَايَذْكُرُ الْإِنسنُ أَنَّا خَلَقْنهُ مِن قَبْلُ وَ لَمْ يَكُ شَيًا» و در سوره‌يس، آيه ٧٧ چنين است:« أَوَ لَمْ يَرَ الْإِنسنُ أَنَّا خَلَقْنهُ مِن نُّطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُّبِينٌ».