کشف الغمة ت و شرح زواره‌ای - اربلی، علی بن عیسی - الصفحة ٥٨ - فصل

و اگر گويد كه: فرق چيست ميان آل و أهل؟

مى‌گوئيم كه: هر دو يكسانند زيرا كه همزه آل مبدل است از ها كه در أهل است چنانچه مى‌گويند هياك و اياك و هيهات و ايهات، و دليل بر اين آنكه اجماع ارباب نحو است بر آنكه تصغير آل بر اهيل ميكنند چه تصغير رد ميكند اشيا را بأصل خود در اين خلافى نيست الا آنكه كسائى تجويز كرده اويل و اهيل را يك بار بر لفظ و ديگر بار بر أصل همچنان كه در جمع قيل اقيال بر لفظ و اقوال بر أصل.

و بعضى ديگر گويند كه: اختيار كرده‌اند در جماد و اسماء مجهوله اهل را و در حيوان و اسماء معروفه آل را مى‌گويند: أهل بغداد و آل قوم و آل محمد و آل سرابيست كه در صحراى مستوى گرم بمنزله آب مى‌نمايد.

و باز فرق كرده‌اند ميان آل و سراب گفته‌اند: سراب پيش از ظهر است و آل بعد از ظهر و آل چوبهاى خيمه را مى‌گويند، و اسم كوه بعينه، و شخص را نيز مى‌گويند مثل آنكه ديدم آل زيد را، يعنى شخص او را ديدم، و آل انسان نفس او است همچو مى‌گويند كه آل احمد آمد، يعنى احمد خود آمد، و احتجاج جسته‌اند بقول حقتعالى كه: بَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسى‌ وَ آلُ هارُونَ‌ يعنى ما ترك‌