- بن اسحق بن ابى سهل بن نوبخت (يا اسحق بن فضل بن ابى سهل بن نوبخت) عالمى است اديب فاضل شاعر متكلّم شيعى، از اكابر علما و متكلّمين شيعه و اجلّاى خانواده جليله نوبختى و مشهورترين ايشان، به شيخ المتكلمين مشهور و بجهت انتساب بجدّ اعلى سيّمى يا چهارمى به ابو سهل نوبختى معروف، مرجع استفاده افاضل ادبا و علما و متكلّمين عصر خود، ناشى اصغر و جمعى از اكابر ديگر (كه ذيلا بذكر اجمالى ايشان ميپردازيم) از تلامذه وى بوده‌اند.

قسمت عمده ادوار زندگانى وى در زمان غيبت صغرى مصروف شد و آن‌زمان در بغداد رئيس متكلّمين اماميّه و سرآمد ايشان و داراى نفوذ و اقتدار و جلالت دينى و دنيوى بود، بشرف ملاقات حضرت امام حسن عسكرى ع مشرّف بلكه در موقع وفات آن حضرت بزيارت جمال مبارك حضرت ولى عصر عجل اللّه فرجه نيز مفتخر، عظمت مقام و امامى مذهب بودن او مصرّح به كلمات نجاشى و شيخ طوسى و ابن داود و علّامه حلّى و ابن النديم و ملل و نحل شهرستانى و ديگر اكابر رجال و سير ميباشد بلكه از جمله مشايخ زمان خود محسوب، لسانا و قلما مصدر خدمات دينى بزرگ و شايانى نسبت باستوار داشتن اساس دين مقدّس اسلامى و متقن داشتن اصول و قواعد مذهب اماميّه و مدافعه از مخالفين آن دين و مذهب بوده است. اينك با اينكه كاتب بليغ اديب شاعر و در دربار خلافتى محترم و داراى مقام شامخ و تالى مقام وزارت بوده است اشتهار عمده او در علم كلام و مقام شامخ متكلّمى و اهميّت دادن مسئله امامت و احتجاج با مخالفين عقائد حقّه و مدافعه از شبهات ايشان بوده و ديگر مراتب كماليّه او در جنب اين خدمات دينيّه كالعدم است. در امامت و ردّ عقائد و مؤلفات ملاحده و در باب مقالات فاسده و اثبات عقائد و تأييد و تسديد مبانى مذهب اماميّه و تواريخ ائمّه اطهار ع و موضوعات متنوعه دينيّه تأليفات طريفه بسيارى دارد كه ذيلا مينگاريم.

همين ابو سهل است كه پرده از روى كار حسين بن منصور حلّاج سابق الذكر و شلمغانى ابن ابى العزاقر سابق الذكر (كه در بغداد محض كذب و افترا بحضرت صاحب الامر ع‌