- بن محمد بن حمدويه بن نعيم نيشابورى، مكنّى به ابو عبد اللّه، معروف به ابن البيع، فقيه قاضى محدّث حافظ كثير المشايخ، از اكابر فقها و محدّثين نيشابور ميباشد كه در عصر خود امام اهل حديث و جلالت او مسلّم اكابر وقت بود و حق فضل و حرمت او را رعايت ميكردند. شماره مشايخ او كه از ايشان استماع حديث كرده در حدود دو هزار نفرند. از طرف سامانيان به قضاوت نيشابور منصوب و بهمين جهت به حاكم نيشابورى نيز معروف و يا خود حاكم گفتن او بمناسبت معنى اصطلاحى حديثى آن است كه در شرح لفظ حافظ مذكور داشتيم.

خودش گويد كه آب زمزم خورده و توفيق حسن تصنيف از خدا خواستم اين است كه تأليفات او بتصديق اهل فن در موضوع خود متفرّد بوده و مسبوق به نظير نميباشند.

در روضات او را در رديف علماى عامّه نوشته و لكن بنوشته بعضى از اهل عصر، جمعى از فريقين بتشيّع وى تصريح كرده‌اند. در ذريعه نيز كه فهرست مؤلفات شيعه ميباشد تأليفات او را مذكور داشته است، نيز او نخستين كسى است كه علم درايه را وضع نموده و كتاب معرفة علوم الحديث را در آن موضوع تأليف داد. از تأليفات او است:

١- اصول علم الحديث كه نسخه آن در كتابخانه خياطين دمشق و كتابخانه محمد پاشا در استانبول موجود و صاحب ذريعه استظهار كرده كه دو فقره كتاب مدخل نام مذكور ذيل هم (كه بابن البيع نسبت داده‌اند) عبارت از همين كتاب اصول علم الحديث است ٢- الاكليل فى الحديث ٣- الامالى ٤- تاريخ نيشابورى يا تاريخ علماى نيشابور كه بقول شيخ حر عاملى از كتب معتمده شيعه است و يك نسخه از آن در كتابخانه سلطان محمد فاتح در استانبول موجود است ٥- تخريج الصحيحين ٦- فضائل فاطمة الزهراء ع ٧ و ٨- المدخل الى الاكليل و المدخل الى علم الصحيح كه فوقا اشاره شد ٩- المستدرك على الصحيحين ١٠- معرفة الحديث يا معرفة علوم الحديث كه يك نسخه از آن برقم ٤٠٤٤ در كتابخانه اياصوفياى استانبول موجود و بنوشته بعضى همان كتاب اصول مذكور فوق است و غير اينها. وفات ابن البيع بسال چهار صد و سيّم يا پنجم هجرت در نيشابور واقع گرديد.

(ص ٥١ هب و ٧١٦ ت و ٥٩ ج ٢ كا و ٦١٠ ج ١ س)