ملقّب به اثير الدين، مكنّى به ابو حيان، از اكابر و فحول قرن هشتم هجرى اندلس ميباشد كه بسال ششصد و پنجاه و چهارم هجرت در شهر مطخشارش از بلاد غرناطه متولد شد و بهمين جهت به غرناطى نيز موصوف ميباشد. نخست در مالقه و غرناطه قرآن مجيد و ادبيّات را از اكابر وقت خواند سپس بافريقا و مصر و اسكندريّه و حجاز و شامات و نواحى ديگر مسافرتها كرد، از بسيارى از اكابر هرديارى بتكميل ادبيّات و قرائات و حديث و تفسير و ديگر علوم متداوله متنوعه پرداخت. شماره اساتيد او كه از ايشان درس خوانده و از انوار علميّه ايشان استناره نموده چهار صد و پنجاه نفر از اجلّه و عده مشايخ اجازه وى بسيار و متجاوز از همين مقدار بلكه بنوشته بعضى هزار و پانصد نفر است. تلامذه او نيز در حال حيات خودش در شماره اساتيد وقت بوده‌اند.

بالجملة تمامى اوقات او در افاده و استفاده و تعليم و تعلّم و تأليفات متنوعه مصروف بود، در تفسير و حديث و لغت و نحو و صرف و علوم عربيّه و اخبار و سير و تراجم احوال و معرفت طبقات رجال و بالخصوص در شرح حال مشاهير اندلس احاطه فوق الغاية داشت، بلكه بنوشته بعضى از ارباب تراجم، از اقطاب سلسله علم و ادب و اعيان متبصرين در دقائق لغت عرب، در نحو و صرف امام مطلق، بالخصوص در نحو، سيبويه و امير المؤمنين متأخّرين و بهمين جهت با وفور كمالات متنوعه به ابو حيان نحوى و شيخ النحاه معروف بود چنانچه بجهت تبحّر در حديث به شيخ المحدثين و تفنّن در علوم متنوعه به رئيس العلماء موصوف ميباشد. عجب‌تر آنكه بعضى از تأليفات و آثار او بقواعد زبان فارس و ترك و حبش و السنه بيگانه مشتمل بوده و در علماى عرب بسيار نادر الوقوع و اين خود جالب نظر دقّت است. نصايح حكيمانه و اشعار طريفه‌اش نيز بسيار و از آن جمله است:

عداى لهم فضل على و منة		فلا اذهب الرحمن عنى الاعاديا
هم بحثوا عن زلتى فاجتنبتها		و هم نافسونى فاكتسبت المعاليا
ارحت روحى من الايناس بالناس‌		لما غنيت عن الاكياس بالياس‌
و صرت بالبيت وحدى لا ارى احدا		بنات فكرى و كتبى هن جلاسى‌