ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١٩٢ - ابو عبيد اللّه عبد الواحد بن محمد- ابو عبيد اللّه محمد بن عمران
و قرائت بتأليف كتاب پرداخته مثل حمزة بن حبيب زيات از شيعه.
ابو عبيد تأليفات بسيارى در نحو و لغت و شعر و ادب و معانى قرآن و حديث دارد:
١- الاجناس من كلام العرب و يك نسخه از آن در خزانه مصريه موجود است ٢- ادب القاضى على مذهب الشافعى ٣- الامثال السائرة كه در استانبول چاپ و يك نسخه خطى آن نيز در پاريس موجود است ٤- عددآى القرآن ٥- غريب الحديث و يك نسخه از آن برقم ٦٤ در كتابخانه كوبرلى استانبول موجود است ٦- غريب القرآن ٧- غريب المصنف كه از اوصاف و نعوت انسان و اقسام حيوان و اطعمه و اشرپه و مركب و اسلحه و عمارات و ابنيه و شمس و قمر و غير اينها سخن رانده و در چهل سال بانجامش رسانده است و مشتمل بر هزار باب و هزار و دويست شاهد شعرى ميباشد و يك نسخه از آن در كتابخانه خديويه مصر و يكى ديگر در كتابخانه اياصوفياى استانبول موجود و موافق آنچه از خود مصنف نقل شده اين كتاب نزد او محبوبتر از ده هزار دينار (كه هردينارى معادل يك اشرفى طلاى هيجده نخودى ايرانى ميباشد) بوده است ٨- فضائل القرآن و يك نسخه از آن در كتابخانه برلين هست ٩- ماورد فى القرآن الكريم من لغات القبائل ١٠- الناسخ و المنسوخ و بقول سيوطى ابو عبيد نخستين كسى است كه در اين موضوع تأليف كتاب كرده است و غير اينها كه بسيار است.
ناگفته نماند ابو عبيد را عادت چنان بوده كه هريكى از تأليفات خود را اتحاف حضور عبد اللّه بن طاهر ذو اليمينين (والى خراسان) مينمود و مشمول عنايت بىنهايت وى ميگرديد تا آنكه كتاب غريب الحديث مذكور فوق را موافق عادت معمولى بنظر وى رسانيد و بيش از اندازه مورد تحسين عبد اللّه گرديد و گفت عقلى كه صاحب خود را بتأليف همچو كتابى وادارد شايسته نباشد كه پى تحصيل معاش برود پس ده هزار درهم بطور شهريّه استمرارى براى وى مقرّر داشت. وفات ابو عبيد بسال دويست و بيست و دويم يا سوم يا بنابر مشهور چهارم هجرى در مدينه و يا در مكّه بعد از اتمام اعمال حج واقع گرديد.
(ص ١٠٣ ج ٢ ع و ٤٣٩ ج ١ مه و ٥٥ و ٥٢٦ ت و ١٠٦ ف و ٢٧ هب و ٤٥٦ ج ١ كا و ٢٥٤ ج ١٦ جم و غيره)
ابو عبيد- محمد بن حسان
- در باب اوّل (القاب) بعنوان بصرى نگارش يافته است.
ابو عبيد اللّه عبد الواحد بن محمد- ابو عبيد اللّه محمد بن عمران-
در باب اوّل، اولى بعنوان جوزجانى، دويمى بعنوان مرزبانى نگارش يافتهاند.