اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٢٧ - تحقيق در مسئله

دهيم مخصّص متّصلى- به صورت صفت‌ [١] يا استثناء [٢]- همراه كلام مولا بوده، اينجا ديگر جاى فحص از مخصّص نيست، زيرا ما مى‌دانيم دستورى كه از ناحيه مولا صادر شده، همين «أكرم العلماء» است و احتمال اين كه مقصود مولا «أكرم العلماء العدول» يا «أكرم العلماء إلّا الفسّاق» بوده و اشتباهاً «العدول» يا «إلّا الفسّاق» را ذكر نكرده است، با اصالة عدم الخطأ و الاشتباه كنار مى‌رود. نتيجه اين مى‌شود كه آنچه از مولا صادر شده همين «أكرم العلماء» است و براى مولا خطا و اشتباهى رخ نداده است. خلاصه مقدّمات چهارگانه: ١- حجّيت اصالة العموم، از باب ظنّ نوعى است نه ظنّ شخصى. ٢- دايره حجّيت اصالة العموم، منحصر به مخاطبين و مشافهين نيست. ٣- مورد بحث جايى است كه علم- تفصيلى يا اجمالى- به مخصّص بودن عام نداشته باشيم. ٤- بحث ما در مخصّص منفصل است و شامل مخصّص متّصل نمى‌شود. اكنون كه از بيان مقدّمات بحث فارغ شديم، به‌ اصل بحث‌ مراجعه مى‌كنيم: آيا براى رجوع به اصالة العموم فحص از مخصّص لازم است؟

تحقيق در مسئله‌

مرحوم آخوند، در اين زمينه تفصيلى را مطرح كرده‌اند كه مطابق با تحقيق است.

و ما در اينجا كلام ايشان را همراه با توضيح بيان مى‌كنيم: مرحوم آخوند مى‌فرمايد:

[١]- مثل أكرم العلماء العدول.

[٢]- مثل أكرم العلماء إلّا الفسّاق.