اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١١٠ - نظريه دوّم و سوّم قول به تداخل و قول به تفصيل

است؟ آيا مفهوم آن به صورت عام استغراقى منفى خواهد بود- به اين معنا كه اكرام هيچ فردى از افراد عالم واجب نباشد- يا اين كه مفهوم آن «عدم ثبوت وجوب اكرام كلّ عالم» است؟ و ثابت نبودن وجوب اكرام كلّ عالم، مى‌سازد با اين كه بعضى از آنان وجوب اكرام داشته و بعضى وجوب اكرام نداشته باشند. اين مسئله در فقه داراى مصاديق زيادى است. يكى از موارد آن اين است كه آيا آب قليل، به مجرّد ملاقات با نجاست، متنجس مى‌شود؟ در اينجا روايتى به صورت قضيه شرطيه وارد شده كه از مصاديق بحث ما مى‌باشد. آن روايت اين است: «إذا كان الماء قدر كرّ لم ينجّسه شي‌ء». يعنى وقتى آب به اندازه كر باشد، هيچ‌چيز نمى‌تواند آن را نجس كند [١]. حال با توجه به اين كه كلمه «شى‌ء» نكره در سياق نفى است و نكره در سياق نفى، مفيد عموم است، منطوق اين روايت اين است كه «اگر آب به حدّ كر رسيد، هيچ‌يك از اعيان نجسه و اشيائى كه صلاحيت منجِّسيت دارند، نمى‌توانند در آن تأثير كرده و آن را نجس كنند». اكنون به سراغ مفهوم روايت مى‌رويم. در اينجا بين مرحوم شيخ انصارى و مرحوم شيخ محمد تقى، صاحب كتاب هداية المسترشدين اختلاف واقع شده است: شيخ انصارى رحمه الله‌ مى‌فرمايد: مفهوم روايت فوق، عبارت از جمله «إذا لم يكن الماء قدر كرٍّ ينجّسه كلّ شي‌ء» است. و مراد از «كلّ شي‌ء» عبارت از آن اشيائى است كه صلاحيت منجِّسيت دارند، كه همان اعيان نجسه مى‌باشند [٢]. ولى‌ مرحوم شيخ محمد تقى صاحب هداية المسترشدين‌ مى‌گويد: مفهوم روايت فوق، عبارت از جمله «الماء إذا لم يبلغ قدر كرٍّ ينجّسه شي‌ء» است و «شي‌ء» در

[١]- وسائل الشيعة، ج ١ (باب ٩ من أبواب الماء المطلق) تذكر: كلمه «شي‌ء» در روايت، شامل اشياء طاهر نمى‌شود، بلكه مراد اشيائى است كه در آنها صلاحيت منجِّس بودن وجود داشته باشد.

[٢]- مطارح الأنظار، ص ١٧٤