اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٧٨ - نظريه أوّل قول به عدم تداخل

اقوال در مورد تداخل و عدم تداخل‌

پس از بيان مقدّمات، به بررسى اقوال در اين زمينه مى‌پردازيم: همان‌طور كه اشاره كرديم در اينجا سه نظريه وجود دارد:

نظريه أوّل: قول به عدم تداخل‌

مشهور قائل به عدم تداخل هستند و در اين مورد ادلّه‌اى اقامه كرده‌اند: مهم‌ترين دليلى كه به نفع مشهور مطرح شده و زيربناى ادلّه ديگر آنان است، دليلى است كه‌ علّامه حلّى رحمه الله‌ در كتاب «مختلف الشيعة» [١] براى قول به عدم تداخل ذكر كرده است. ايشان مى‌فرمايد: در مواردى كه ما دو شرط داريم- مثل بول و نوم- كه اين دو داراى اين خصوصيت هستند كه گاهى مقارن يكديگر تحقّق پيدا مى‌كنند و گاهى يكى مقدّم بر ديگرى است، بدون اين كه هيچ‌كدام از آنها در تقدّم يا تأخّر داراى خصوصيتى باشند، در ارتباط با دو قضيّه «إذا بلت فتوضّأ» و «إذا نمت فتوضّأ» فقط چهار احتمال جريان دارد. لذا ما اگر سه احتمال از اين چهار احتمال را باطل كرديم، احتمال چهارم تعيّن پيدا مى‌كند. احتمال اوّل: در جايى كه بول و نوم تحقق پيدا كنند- خواه مقارن هم باشند يا با تقدّم و تأخّر- هر دو از سببيّت ساقط مى‌شوند و هيچ‌كدام از آن دو، اثرى در وجوب وضو نخواهند داشت، مثل متعارضين كه تساقط مى‌كنند. روشن است كه كسى نمى‌تواند چنين احتمالى را مطرح كند. علاوه بر اين كه با ظاهر قضيتين سازگار نيست و هيچ‌كس هم چنين فتوايى نداده است. احتمال دوّم: در جايى كه بول و نوم تحقق پيدا كنند، مسبَّب- يعنى وجوب وضو- مستند به يكى از آن دو است و اين احتمال داراى دو صورت است:

[١]- مرحوم علامه در اين كتاب مسائل اختلافى بين علماى شيعه را ذكر كرده است.