اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٣٧ - كلام مرحوم آخوند

تعريف عامّ‌

كلام مرحوم آخوند:

مرحوم آخوند مى‌فرمايد: تعاريف مختلفى براى عام مطرح شده است كه از نظر جامعيّت يا عدم مانعيّت مورد اشكال و انتقاد قرار گرفته است. سپس همان مبنايى را كه در بيشتر موارد مطرح كرده‌اند در اينجا نيز مطرح مى‌كنند. و آن مبنا اين است كه اين تعاريف، نوعاً تعريف لفظى و شرح اسم است كه در جواب سؤال به «ماى شارحه» [١] قرار مى‌گيرد. در مقابل تعاريف منطقى كه در جواب سؤال به «ماى حقيقيّه»- يعنى سؤال از ماهيّت و جنس و فصل يا عرض خاص- واقع مى‌شود.

مرحوم آخوند مى‌فرمايد: اين تعريفات از قبيل «الإنسان حيوان ناطق» و يا «الإنسان حيوان ضاحك» نيست بلكه صرفاً جنبه توضيح اين لغت و شرح اين اسم و افاده معناى فى الجمله اين كلمه را دارد. ايشان سپس مى‌فرمايد: شاهد اين مطلب اين است كه وقتى نقض بر اين تعاريف وارد مى‌كنند، مى‌گويند: «اين تعريف، جامع افراد نيست» معناى عدم جامعيّت اين است كه فلان شى‌ء به عنوان فرد و مصداق براى اين ماهيّت است ولى تعريف شامل آن نمى‌شود. و يا مى‌گويند: «اين تعريف، مانع اغيار نيست» معناى عدم مانعيّت اين است‌

[١]- براى كسى كه هيچ معنا و مفهومى از عام نمى‌داند.