اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٣٧ - نظريه اوّل (جواز تمسك به عام)

صورت دوّم: شبهه مصداقيّه در مورد مخصّص منفصل‌

مثل اين كه مولا امروز بگويد: «أكرم العلماء» و روز بعد بگويد: «لا يجب إكرام الفسّاق من العلماء» و معناى فسق هم براى ما معلوم باشد ولى ترديد داشته باشيم كه آيا- مثلًا- زيد، عملى كه موجب فسق باشد مرتكب شده يا نه؟ در اين صورت آيا مى‌توانيم در مورد «زيد» به عموم «أكرم العلماء» عمل كنيم؟ البته بايد توجه داشت كه در اينجا اگر در «عالم بودن زيد» شك كنيم، نمى‌توانيم به «أكرم العلماء» تمسك كنيم. همين‌طور اگر در «فسق زيد عالم» شك كنيم نمى‌توانيم به «لا يجب إكرام الفسّاق» عمل كنيم، چون اين دو، موردِ شبهه مصداقيه خود دليل عام است. بحث ما در اين است كه آيا در مورد «زيد عالم مشكوك الفسق» مى‌توان به عموم «أكرم العلماء» تمسك كرد و وجوب اكرام او را استفاده كرد يا نه؟ به عبارت ديگر: آيا تمسك به عامّ، در شبهه مصداقيه مخصّص جايز است يا نه؟ اين مسئله مورد اختلاف واقع شده است.

بحث اوّل: مخصّص منفصل لفظى‌

در اينجا دو نظريه وجود دارد:

نظريه اوّل (جواز تمسك به عام):

بهترين دليل براى جواز تمسك به عام در ما نحن فيه، دليلى است كه مرحوم آخوند در كفايه از جانب قائلين به جواز مطرح كرده است. مستدلّ مى‌گويد: ما در اينجا با دو دليل مواجه هستيم كه هركدام داراى ظهور مستقلّى مى‌باشند: ١- «أكرم العلماء» با توجه به اين كه مخصّص متّصلى همراه آن نيست، ظهور در عموم دارد و اصالة العموم در آن جريان پيدا مى‌كند، اصالة العموم حكم مى‌كند كه اكرام‌