اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٠٢ - كلام مرحوم حائرى

چيزى به جز خودش نمى‌بيند و گويا آينه مغفول عنه واقع شده است. ايشان سپس مى‌فرمايد: ما در باب علم جنس همين مطلب را مطرح كرده مى‌گوييم: درست است كه اسامه براى ماهيت متعيّنه وضع شده و معناى تعيّن هم عبارت از ملحوظيّت در ذهن است ولى ما براى اين ملحوظيّت، استقلالى قائل نيستيم.

اين ملحوظيّت، همانند مرآتى است كه گويا مغفول عنه واقع شده است. در اين صورت جمع بين اين دو مطلب امكان دارد كه از طرفى قضيه «هذه اسامة» قضيه حمليه به حمل شايع بوده و از طرفى عنوان تعيّن- به عنوان مرآتى- هم دخالت داشته باشد.

بله، اگر عنوان تعيّن بخواهد- مانند اصل ماهيت حيوان مفترس- در معناى اسامه دخالت و ركنيت داشته باشد، ديگر نمى‌توانيم قضيه «هذه اسامة» را ترتيب دهيم، زيرا نمى‌شود موضوع قضيه ما موجود خارجى و محمول آن موجود ذهنى باشد، چون موجود خارجى با موجود ذهنى تباين دارند و نمى‌توان بين آنها قضيه حمليّه تشكيل داد. همان‌طور كه نمى‌شود بين موجودات خارجى قضيه حمليه ترتيب داد. زيد و بكر، اگرچه هر دو موجود خارجى هستند و در طبيعت و ماهيّت انسان مشتركند ولى نمى‌توان قضيه‌اى به عنوان «زيد بكر» تشكيل داد. وقتى بين دو موجود خارجى نتوانيم قضيه حمليّه تشكيل دهيم، بين موجود خارجى و موجود ذهنى به طريق اولى نمى‌توانيم قضيه حمليّه تشكيل دهيم. [١] بررسى كلام مرحوم حائرى: به نظر ما كلام مرحوم حائرى داراى اشكال است، زيرا: اوّلًا: بحث ما در ارتباط با معناى علم جنس از جهت وضع است. و در وضع، بايد لفظ و معنا تصور شوند. واضع، وقتى خواست كلمه اسد را وضع كند، حيوان مفترس را لحاظ كرد لفظ اسد

[١]- درر الفوائد، ج ١، ص ٢٣٢