اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٦٩ - تنبيه دوّم احراز مصداق با اصل عملى در شبهات مصداقيه

ولى عنوان فسق را احراز نكرده‌ايم و در اين صورت يك حكم فعلى وجود دارد و آن «أكرم العلماء» است. پس روى اين مبنا، تمسك به عام در شبهه مصداقيه جايز است. احتمال دوّم: اين است كه بگوييم: «در متزاحمين، اگرچه مقتضى حكم در هر دو وجود دارد ولى حكم فعلى تابع مقتضى اقواست و مقتضى غير اقوا حكم فعلى ندارد بلكه فقط حكمى انشايى به آن تعلّق گرفته است». حال اگر فرض كنيم مقتضى اقوا در رابطه با «لا تكرم الفسّاق» است، لازم مى‌آيد كه در مادّه اجتماع- يعنى «عالم فاسق»- «لا تكرم الفسّاق» را اخذ كنيم، چون داراى مقتضى اقواست و حكم فعلى تابع مقتضى اقواست. امّا در مورد «عالم مشكوك الفسق»- كه محلّ بحث ماست- نمى‌توان به عام- يعنى «أكرم العلماء»- تمسك كرد، زيرا «أكرم العلماء» اگرچه از نظر حكم انشائى عموميت دارد ولى از جهت فعليت، محدود است، چون تنها در مورد «عالم غير فاسق» فعليّت دارد. شبيه اين كه در اصل بحث مى‌گفتيم: «دايره مراد جدّى، محدود است»، اينجا هم در ارتباط با فعليّت مى‌گوييم: «دايره فعليّت، محدود است». در نتيجه در مورد «عالم مشكوك الفسق» همان‌طور كه به «لا تكرم الفسّاق» نمى‌توان عمل كرد، به «أكرم العلماء» هم نمى‌توان تمسّك كرد، زيرا فعليّت آن، اخصّ از مفاد انشائيّت آن است.

تنبيه دوّم: احراز مصداق با اصل عملى در شبهات مصداقيه‌

در شبهه مصداقيه مخصّص منفصل، از راه لفظ نتوانستيم به عام تمسّك كنيم، آيا از طريق اصل عملى مى‌توان راهى براى تمسك به عام پيدا كرد؟