اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥١٤ - اشكال بر كلام مرحوم آخوند

٥- نكره‌

نكره، عبارت از معناى اسم جنس، با ضميمه شدن تنوينى است كه دلالت بر نكره بودن داشته باشد. [١]

[كلام مرحوم آخوند]

مرحوم آخوند مى‌فرمايد: نكره، گاهى در مقام اخبار و گاهى در مقام انشاء استعمال مى‌شود. در جايى كه در مقام اخبار استعمال شود- مثل «جاءني رجل»- نكره دلالت مى‌كند بر يك موجود معيّن و مشخّص در خارج، كه نزد متكلّم، معلوم است ولى نزد مخاطب، غير معلوم است. امّا نكره‌اى كه در مقام انشاء استعمال شود- مثل اين كه مولا به عبد بگويد: «جئني برجلٍ»- داراى يك ابهام كلّى است. زيرا هم نزد مولا نامعيّن است و هم نزد عبد. و فرق اين نكره با اسم جنس در اين است كه رجل اسم جنسى، فقط بر ماهيّت رجل دلالت مى‌كند، ولى اضافه شدن تنوين نكره، همان ماهيّت را مقيّد به قيد وحدت مى‌كند. [٢] از كلام مرحوم آخوند استفاده مى‌شود كه واضع براى نكره دو وضع دارد. نكره در مقام اخبار، داراى يك وضع و نكره در مقام انشاء داراى وضع ديگر است.

اشكال بر كلام مرحوم آخوند:

اين كلام مرحوم آخوند داراى اشكال است: اوّلًا: بعيد است كه واضع براى نكره دو وضع- يكى براى حالت اخبار و يكى براى حالت انشاء- انجام داده باشد.

[١]- در بحث علم جنس گفتيم: ماهيت- من حيث هي- نه معرفه است و نه نكره، زيرا: اوّلًا: براى معرفه شدن آن به «ال» و براى نكره شدن آن به تنوين نياز داريم و اگر معرفه يا نكره بود، نيازى به «ال» و يا تنوين نداشت زيرا تحصيل حاصل لازم مى‌آمد. ثانياً: اگر ماهيت بخواهد معرفه يا نكره باشد، تناقض لازم مى‌آيد. ماهيت معرفه را چگونه مى‌توان نكره كرد؟ ماهيت نكره را چگونه مى‌توان معرفه كرد؟

[٢]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٣٨١ و ٣٨٢