اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٩١ - آيا جمع محلّى به «ال» بر كدام يك از اقسام عموم دلالت دارد؟

حاصل شده است ولى مكلّف بايد شخص سوّمى را هم اكرام مى‌كرد. مثل جايى كه مولا بگويد: «أكرم زيداً و عَمراً و بكراً» و مكلّف فقط زيد و عَمرو را اكرام كند و نسبت به اكرام بكر، از خود موافقتى نشان ندهد. در اينجا نمى‌توان گفت: «هيچ موافقتى از ناحيه عبد صورت نگرفته است». لذا در جمع همان خصوصيت اوّل معتبر است. جمع، بر كثرت دلالت مى‌كند و حد اقلّ آن عبارت از سه است و خصوصيت ارتباط و اتصال اعتبار ندارد. اگر مولا به عبدش بگويد: «علماى شهر را دعوت كن» و علماى شهر پنجاه نفر باشند ولى عبد چهل نفر آنان را دعوت كند، عرف مى‌گويد: نسبت به چهل نفر، موافقت و نسبت به ده نفر مخالفت شده است نه اين كه در اينجا- همانند جايى كه هيچ‌كس را دعوت نكرده- به طور كلّى مخالفت شده باشد. در نتيجه اگر ما جمع محلّى به «ال» را مفيد عموم بدانيم، دليلى نداريم كه آن را بر عموم حمل كنيم. ثانياً: اگر «العلماء» به تنهايى دلالت بر عام مجموعى داشته باشد، لازمه‌اش اين است كه اگر مولا بگويد: «أكرم مجموع العلماء»، اين كلام مولا، داراى تأكيد بوده و تكرارى در كلام مولا ملاحظه شود. در حالى كه ظاهر اين است كه در اينجا تأكيد و تكرارى وجود ندارد. ظاهر اين است‌ كه دلالت «العلماء» بر عموم، شبيه دلالت «كلّ عالم» است، مگر اين كه كلمه «مجموع» و امثال آن مطرح شود و قرينه بر اراده عموم مجموعى باشد. نتيجه بحث در مورد جمع محلّى به «ال»: از آنچه گفته شد معلوم گرديد كه: اوّلًا: جمع محلّى به «ال» مفيد عموم است. ثانياً: عموم آن، عموم استغراقى است نه مجموعى.