اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٧ - ١- پاسخ مرحوم آخوند
١- پاسخ مرحوم آخوند:
ايشان بر اساس مبنايى كه در باب حروف و ملحقات حروف- يعنى هيئات- اختيار كردهاند [١]، در پاسخ اشكال فوق مىفرمايند: طبق مبناى ما جزاء در قضيّه شرطيه، خواه به صورت هيئت افعل باشد- مثل «إن جاءك زيدٌ فأكرمه»- و خواه به غير صورت افعل- مثل «إن جاءك زيدٌ يجب إكرامه» [٢] فرقى نمىكند، زيرا به نظر ما بين معانى حرفيه و معانى اسميه در تمام مراحل سهگانه وضع و موضوع له و مستعمل فيه فرقى وجود ندارد. پس در «إن جاءك زيد فأكرمه» اگرچه پاى هيئت در ميان است و هيئت داراى معناى حرفى است ولى به نظر ما معناى حرفى، عام است و وجوبى كه هيئت افعل برآن دلالت مىكند وجوب عام و كلّى است. مثل همان چيزى است كه كلمه «مِنْ» دلالت مىكند. كلمه «مِنْ» هم داراى موضوع له عام است و هم داراى مستعمل فيه عام، همانطور كه موضوع له و مستعمل فيه كلمه «الابتداء» عام مىباشند. ذكر اين نكته لازم است كه ما وقتى معانى اسميه را- در مقابل معانى حرفيه- مورد بحث قرار مىدهيم، اين اسم داراى معنايى عام است و شامل اسم و فعل مىشود. البته هيئات افعال، ملحق به حروف هستند. لذا مرحوم آخوند- بر اساس مبناى خودشان- مىفرمايند: اگر مولا بگويد: «إن جاءك زيد يجب إكرامه»، اين
[١]- مرحوم آخوند در باب حروف و ملحقات آن، برخلاف مشهور نظر داده و معتقدند: حروف داراى وضع عام و موضوع له عام مىباشند و مستعمل فيه آنها نيز عام است. و حروف و اسماء هم سنخ آنها در مراحل سهگانه وضع، موضوع له و مستعمل فيه فرقى باهم ندارند و فرق آنها فقط از ناحيه موارد استعمال است. جايى كه ابتدا به صورت غير مستقل استعمال شود، لفظ «من» و جايى كه به صورت مستقل استعمال شود لفظ «الابتداء» بكار برده مىشود.
[٢]- فرق بين اين دو روشن است، زيرا در مثال اوّل وجوب را از هيئت «أكرم» و در مثال دوّم از مادّه «يجب» استفاده مىكنيم. درست است كه «يجب» هم داراى هيئت است ولى هيئت مضارع دلالت بر وجوب نمىكند و ما وجوب را از مادّه استفاده مىكنيم. مادّه عبارت از «وجوب» و داراى معنايى اسمى است.