اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٥٥ - تحقيق در ارتباط با عنوان محلّ نزاع

بحث دوّم: ما قبول داريم كه بنا بر احتمال سوّم، مسئله مورد بحث، مسأله‌اى لغوى مى‌شود و هيچ مانعى از طرح مسائل لغوى در علم اصول نمى‌بينيم، چون نظايرى براى آن داريم. مثلًا بحث در مورد اين كه «آيا هيئت افعل دلالت بر وجوب مى‌كند؟» و «آيا هيئت لا تفعل دلالت بر حرمت مى‌كند؟» و «آيا جمع محلى به ال دلالت بر عموم مى‌كند؟» و امثال اين‌ها، از مسائل مربوط به لغت هستند كه در علم اصول مورد بحث قرار گرفته‌اند. ولى بحث ما اين است كه اگر ما نحن فيه بخواهد مسأله‌اى لغوى باشد، بايد عنوان بحث به همان صورتى كه در احتمال سوّم بيان شد، مطرح گردد. يعنى مثلًا در مورد (يا أيّها الذين آمنوا) بحث را اين گونه قرار دهيم كه آيا عموم (الذين آمنوا) قرينه بر تصرّف در ادات خطاب است يا ظهور ادات خطاب قرينه بر تصرف در عموم (الذين آمنوا) است؟ در حالى كه در هيچ‌يك از كتب اصولى عنوان بحث را اين گونه قرار نداده‌اند. آنچه در كتب اصولى مطرح شده اين است كه آيا خطابات شفاهى مخصوص حاضرين در مجلس تخاطب است يا شامل غائبين و معدومين هم مى‌شود؟ و اين عنوان با عنوان سوّمى كه مرحوم آخوند مطرح كردند هيچ سنخيتى ندارد. در نتيجه هيچ‌يك از احتمالات سه‌گانه‌اى كه مرحوم آخوند مطرح كردند نمى‌تواند محلّ بحث باشد.

تحقيق در ارتباط با عنوان محلّ نزاع‌

تحقيق اين است كه محلّ نزاع را در اين قرار دهيم كه آيا آيات و رواياتى كه متضمّن احكام است- خواه به صورت خطاب باشد يا به غير صورت خطاب- اگر بخواهد معدومين را شامل شود، مستلزم اين است كه تكليف و خطاب مستقيماً به معدوم متوجّه شده باشد يا اين كه اين آيات و روايات، با وجود اين كه مفادشان عموميت دارد و معدومين را شامل مى‌شود، مستلزم اين نيست كه خطاب مستقيماً به‌