اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٠٢ - بحث دوّم تخصيص عامّ با مفهوم مخالف

بحث دوّم: تخصيص عامّ با مفهوم مخالف‌

آيا مفهوم مخالف مى‌تواند عامّ را تخصيص بزند؟ اين مسئله مورد اختلاف واقع شده است. قبل از ورود به بحث لازم است به دو نكته توجّه شود: نكته اوّل: بحث در اين است كه ما عامّى داشته باشيم و مفهوم مخالف بخواهد- به عنوان مخصّص- فرد يا صنفى را از اين عام خارج كند. بنابراين بحث در ما نحن فيه مربوط به عام و خاص است و نبايد آن را با مسأله مطلق و مقيّد مقايسه كرد. اين نكته را بدان جهت مطرح نموديم كه مثالى كه بعضى‌ها در اين رابطه زده‌اند، مربوط به مطلق و مقيّد است و ربطى به ما نحن فيه ندارد. آن مثال اين است كه گفته‌اند:

بعضى از روايات مى‌گويد: «خلق اللّه الماء طهوراً لا ينجّسه شي‌ء». [١] يعنى خداوند طبيعت و ماهيت آب را طهور آفريده و هيچ‌چيزى نمى‌تواند آن را نجس كند. در مقابل اين روايات، روايات ديگرى داريم، كه مى‌گويد: «إذا كان الماء قدر كرّ لا ينجّسه شي‌ء». [٢] بنا بر اين كه قضيه شرطيه مفهوم داشته باشد، مفهوم اين قضيّه اين مى‌شود: «إذا لم يبلغ الماء قدر كرّ ينجّسه شي‌ء» [٣] يعنى اگر ماء به اندازه كرّ نرسد، تحت تأثير ملاقات با نجاست قرار گرفته و نجس مى‌شود. پس از مطرح كردن اين مثال، بحث كرده‌اند كه آيا اين مفهوم مى‌تواند «خلق اللّه الماء طهوراً لا ينجّسه شي‌ء» را تخصيص بزند؟ ما مى‌خواهيم بگوييم: اين مثال ربطى به ما نحن فيه ندارد، زيرا «الماء» مفرد

[١]- وسائل الشيعة، ج ١ (باب ٩ من أبواب الماء المطلق، ح ١)

[٢]- وسائل الشيعة، ج ١ (باب ١ من أبواب الماء المطلق، ح ٩)

[٣]- يا «ينجّسه كلّ شى‌ء من النجاسات»، چون اين مسئله مورد اختلاف بود. هرچند اين اختلاف، تأثيرى در ما نحن فيه ندارد.