اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٣٩ - نظريه اوّل (جواز تمسك به عام)

بررسى نظريه اوّل: مرحوم آخوند پس از نقل دليل قائلين به جواز، آن را مورد اشكال قرار داده و معتقد است تمسك به عام در ما نحن فيه جايز نيست. ما نيز اين كلام مرحوم آخوند را قبول داريم لذا در اينجا كلام ايشان را با تقريبى بهتر بيان مى‌كنيم: مقدّمه: آيا حجّيت و عدم حجّيت يك دليل به چه معناست؟ اگرچه مرحوم آخوند در كفايه حجيت را به معناى منجّزيت و معذّريت معنا مى‌كند [١] ولى حجّيت معناى روشن‌ترى نيز دارد كه آن معنا با لغت و مسائل عقلايى هم موافق است. دليلِ حجت، دليلى است كه مولا مى‌تواند در مقابل عبد به آن دليل احتجاج كند. اگر عبد تارك الصلاة باشد، خداوند به (أقيموا الصلاة) در مقابل او احتجاج مى‌كند. نزاع در اين كه «خبر واحد حجّت است يا نه؟» به اين برگشت مى‌كند كه اگر مولا به واسطه يك خبر واحد ثقه- يا عادل- حكمى را به عبد برساند و عبد با آن مخالفت كند، آيا مولا مى‌تواند به اين خبر واحد در مقابل عبد احتجاج كند؟ و نيز آيا عبد مى‌تواند در مقابل مولا به آن دليل احتجاج كند؟ براى رسيدن به حجّيت، و اين كه مولا بتواند به دليلى احتجاج كند، سه مرحله در طول يكديگر بايد تحقق داشته باشد: ١- دليل حجت، ظهور داشته باشد، يعنى مجمل نباشد، مثلًا اگر مولا بگويد:

«جئني بعينٍ» و قرينه‌اى اقامه نكند كه مراد از عين چيست؟ كلام او مجمل شده و نمى‌تواند به آن احتجاج كند. ٢- اصالة الظهور تحقق داشته باشد. اصالة الظهور، غير از نفس ظهور است كه در

[١]- كفاية الاصول، ج ٢، ص ٨