اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٨١ - نظريه أوّل قول به عدم تداخل

بنابراين قائل به عدم تداخل، بايد هر سه مقدّمه فوق را ثابت كند [١]. بحث در مورد مقدّمه اوّل: مرحوم شيخ انصارى‌ در ارتباط با مقدّمه اوّل بحث مفصّلى ارائه كرده‌اند، به گونه‌اى كه بعضى از شاگردان ايشان- مانند مرحوم آخوند- گوشه‌اى از اين مقدّمه را گرفته و آن را به عنوان دليل مستقلى براى قول به عدم تداخل مطرح كرده‌اند. مرحوم آخوند در ارتباط با مقدّمه اوّل بيانى مطرح كرده‌اند [٢] و مرحوم‌ محقق همدانى‌ بيانى جالب‌تر و مبسوطتر مطرح كرده‌اند كه به ذكر كلام ايشان مى‌پردازيم: كلام محقق همدانى رحمه الله: ايشان مى‌فرمايد: در مواردى كه تعليق و شرطيت وجود ندارد، ترديدى نداريم كه اگر مولا چيزى را واجب كند ولى قبل از آنكه مكلّفْ آن را در خارج ايجاد كند، عين همان دستور، دوباره از جانب مولا صادر شود، عقل و عقلاء، دستور دوّم را به عنوان تأكيد براى دستور اوّل به حساب مى‌آورند. مثلًا اگر مولايى به عبد خود بگويد: «براى من آب بياور» و قبل از آنكه عبد براى او آب بياورد، مجدداً بگويد: «براى من آب بياور»، در اينجا با توجه به اين كه «آوردن آب»- كه متعلق وجوب قرار گرفته است- در هر دو تكليف داراى اطلاق است، وجهى ندارد كه ما جمله دوّم را مقيّد به «براى مرتبه دوّم، بعد از مرتبه اوّل» بنماييم. بنابراين هر دو اطلاق به قوّت خود باقى مى‌باشند. در اينجا با توجه به اين كه «يك ماهيت، همان‌طور كه نمى‌تواند داراى دو حكم متضاد باشد، نمى‌تواند داراى دو حكم متماثل باشد»، عقل و عقلاء مى‌گويند:

«دستور دوّم به عنوان تأكيد براى دستور اوّل است و جز تأكيد، دستور ديگرى نياورده است» در نتيجه همين‌كه عبد يك بار براى مولا آب بياورد كفايت مى‌كند. مرحوم محقق همدانى سپس مى‌فرمايد: امّا اگر اين دو دستور مولا به صورت‌

[١]- مطارح الأنظار، ص ١٧٧

[٢]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٣١٧ و ٣١٨