اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥١٦ - اشكال بر كلام مرحوم آخوند

مقام اخبار از يك امر متحقّق در خارج برمى‌آيند، اخبار آنان به يك كيفيت نيست. مثلًا ما اگر مهمان خاصّى داشته باشيم، وقتى مى‌خواهيم به ديگران خبر دهيم، اخبارمان- به لحاظ افراد مخاطب- فرق مى‌كند. مخاطبى كه از دوستان نزديك ماست و مى‌خواهيم در جريان همه جزئيات قرار گيرد، همه واقعيّت را برايش نقل مى‌كنيم. اما نسبت به مخاطبى كه نخواهيم در جريان همه جزئيّات قرار گيرد، فقط به خودمان اجازه مى‌دهيم كه بگوييم: «ما ديشب مهمان داشتيم» هر دوى اين‌ها خبر و مقام اخبار از واقعيّت است ولى اخبار به حسب مقامات و به حسب مخاطب‌ها فرق مى‌كند. ما نحن فيه، نظير مطلبى است كه در باب حروف مطرح كرديم. در آنجا گفتيم:

كسى كه در مقام اخبار مى‌گويد: «سرت من البصرة إلى الكوفة»، ترديدى نيست كه سير خارجى او حتماً از يك طريق بوده و نمى‌تواند تعدّد داشته باشد ولى از نظر لفظى- با توجه به تعدّد راه‌هاى بين كوفه و بصره- اين جمله يك معناى كلّى پيدا مى‌كند، به گونه‌اى كه سير از هر طريقى را شامل مى‌شود و انسان احتمال سير از هريك از طرق را بدهد. توضيح: كسى كه مى‌خواهد سير خودش از بصره به كوفه را اخبار كند، به دو صورت مى‌تواند اين مسئله را بيان كند: گاهى غرض او متعلّق به اين است كه واقعيّت خارجى سير را با تمام خصوصياتش بيان كند. در اين صورت، صرف «سرت من البصرة إلى الكوفة» كفايت نمى‌كند بلكه بايد خصوصيات سير- مانند دروازه، طريق، زمان سير و ...- را نيز مطرح كند. امّا گاهى نمى‌خواهد همه واقعيت را در اختيار مخاطب قرار بدهد بلكه فقط مى‌خواهد بگويد: «سير من از بصره شروع و به كوفه منتهى شده است». و در مقام اخبار ساير خصوصيات آن نيست. حال با قطع نظر از اشكال اوّل مى‌گوييم: كسى كه مى‌گويد: «جاءني رجل» در حالى كه رجل معيّن و مشخّص نزد او آمده است، در مقام اخبار نخواسته است همه‌