اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٧٩ - ١- نكره در سياق نفى

الفاظ عموم‌

١- نكره در سياق نفى‌

يكى از الفاظى كه به عنوان الفاظ دالّ بر عموم مطرح شده، «نكره در سياق نفى» است. البته نكره خصوصيتى ندارد بلكه اسم جنس‌ [١] واقع در سياق نفى نيز همين حكم را دارد. «لا رجلَ في الدار» هم مانند «ليس رجلٌ في الدار» است. و بنا بر مبناى كسانى- چون مرحوم آخوند- كه نهى را به معناى «طلب ترك طبيعت» مى‌دانند، [٢] دايره اين معنا به نكره و اسم جنس واقع در سياق نهى نيز توسعه پيدا مى‌كند، زيرا در اين صورت، «لا تشرب الخمر» به معناى «أطلب منك ترك شرب الخمر» است و ترك شرب خمر، در صورتى تحقّق پيدا مى‌كند كه همه مصاديق شرب خمر ترك شود. به عبارت ديگر: دليلى را كه مرحوم آخوند در اينجا براى دلالت «نكره در سياق‌

[١]- فرق بين نكره و اسم جنس در اين است كه: اسم جنس، دلالت بر نفس طبيعت- بدون هيچ قيدى- مى‌كند ولى نكره دلالت بر طبيعت مقيّد به قيد وحدت- البته وحدت غير مشخّص و لا بعينه- مى‌كند. «رجلٌ»- كه تنوين آن دلالت بر نكره بودن مى‌كند- به معناى طبيعت رجل، مقيّد به قيد وحدت است. و به عبارت ديگر: «رجلٌ» به معناى يك مرد غير معيّن است.

[٢]- در مقابل كسانى كه نهى را به معناى «زجر از ايجاد طبيعت» مى‌دانند.