اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٤٩ - راه هاى اثبات عموم

راه‌هاى اثبات عموم‌

در بسيارى از كلمات مطرح شده در بحث عام و خاص ملاحظه مى‌شود كه گفته‌اند: عموم از سه طريق مى‌تواند ثابت شود: لفظ، عقل و اطلاق. راه اوّل (لفظ): در جايى است كه الفاظ دالّ بر عموم- مثل كلمه «كلّ»- مطرح باشند. راه دوّم (عقل): مثل نكره در سياق نفى، مانند: «لا رجل في الدار»، كه در اينجا نه «لا» ى نافيه دلالت بر عموم مى‌كند و نه «رجل»، بلكه وقوع رجل در سياق نفى، عقلًا دلالت بر عموم مى‌كند، زيرا عقل مى‌گويد: «براى وجود طبيعت، يك وجود كافى است ولى براى انتفاء آن بايد جميع مصاديق و افراد آن منتفى شوند». و چون در اينجا نكره در سياق نفى واقع شده و دلالت بر انتفاء جميع افراد مى‌كند، به ضميمه حكم عقل، ما عموم را استفاده مى‌كنيم. راه سوّم (اطلاق): جايى كه پاى اطلاق در كار باشد، پاى عموم هم در ميان خواهد بود. (أحلَّ اللّه البيع) به معناى «أحلّ اللّه كلّ بيع» است. با اين تفاوت كه دلالت (أحلّ اللّه البيع) بر عموم، از راه اطلاق و مقدّمات حكمت و دلالت «أحلّ اللّه كلّ بيع» بر عموم، از طريق الفاظ عموم است.