اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٣٢ - جهت اوّل آيا مقصود از «قرينه بر تقييد» چيست؟

مفترس است»، اصالة الظهور و اصالة الحقيقة، از اصول عقلايى هستند و ربطى به مقام دلالت لفظ ندارند. آنچه به لفظ مربوط است، اين است كه اسد براى حيوان مفترس وضع شده و به دلالت وضعى بر حيوان مفترس دلالت مى‌كند. امّا اين كه اگر متكلّم گفت: «رأيت أسداً» و قرينه‌اى نياورد، كلام او حمل بر اراده معناى حقيقى مى‌شود، ربطى به لفظ ندارد. اين يك مسأله عرفى و عقلايى است. به عبارت ديگر:

كلمه «رقبه» از كلمه «اسد» بالاتر نيست. اسد داراى معناى حقيقى و معناى مجازى است ولى در عين حال، در رابطه با تطبيق مفاد لفظ بر مراد مولا، اصالة الظهور- كه اصل عقلايى است- بايد دخالت كند و اگر ما اين اصل عقلايى را نداشته باشيم، بايد بگوييم: «لفظ مولا، حيوان مفترس را گفته ولى مرادش براى ما معلوم نيست». در ما نحن فيه نيز اگرچه در مورد «رقبه»- خواه مطلق باشد يا مقيّد- مجازيّتى در كار نيست، ولى در رابطه با تطبيق مفاد لفظ بر مولا، مقدّمات حكمت دخالت كرده و مى‌گويد: از اين كه مولا در مقام بيان تمام مراد است، پى مى‌بريم كه مطلق رقبه را اراده كرده است. بنابراين منشأ ظهور مذكور در باب اطلاق، عبارت از مقدّمات حكمت است و اگر ما مقدّمات حكمت را كنار بگذاريم، راهى براى استفاده اين ظهور نداريم. در نتيجه مقدّمه اوّل را نمى‌توان انكار كرد.

مقدّمه دوّم: در كلام مولا قرينه‌اى بر تقييد وجود نداشته باشد [١]

در ارتباط با اين مقدّمه نيز در دو جهت بايد بحث كرد:

جهت اوّل: آيا مقصود از «قرينه بر تقييد» چيست؟

در اينجا دو احتمال وجود دارد:

[١]- مرحوم آخوند از اين مقدّمه به «انتفاء ما يوجب التعيين» تعبير كرده است. كفاية الاصول، ج ١، ٣٨٤