اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٢٦ - كلام مرحوم محقق حائرى

استقرار يافته، معلوم مى‌شود كلام ائمه عليهم السلام براى آنان ظهور داشته و كلام هر امامى همراه با كلام امام بعدى، به منزله صدر و ذيل كلام واحد صادر در يك مجلس نيست. [١] سؤال: آيا در مسأله اصالة العموم، بين كسى كه عادتاً مخصِّص‌هاى كلام خود را به صورت منفصل بيان مى‌كند، با كسى كه چنين عادتى ندارد فرق وجود دارد؟ پاسخ: در ارتباط با اصالة العموم و اصالة الظهور، فرقى بين اين دو وجود ندارد، امّا در جهت ديگر، بين اين دو تفاوت وجود دارد و آن اين است كه كسى كه عادتاً مخصِّص‌هاى كلام خود را به صورت منفصل بيان مى‌كند، به مجرّد اين كه انسان يك عامّى را از او شنيد، نمى‌تواند به اصالة العموم و اصالة الظهور مراجعه كند. البته نه به خاطر اين كه اصالة العموم و اصالة الظهور وجود ندارند، بلكه عادتْ اين خصوصيت را به وجود مى‌آورد كه براى تمسك به اصالة العموم بايد به دنبال فحص از مخصِّص رفت. الآن كسانى كه در مقام استنباط احكام هستند، به مجرّد مشاهده عام- در آيه يا روايت- به آن تمسك نمى‌كنند، بلكه به فحص از مخصِّص مى‌پردازند. اگر مخصِّص پيدا شد، آن را بر عام مقدّم مى‌دارند، زيرا دليل مخصّص، اقوى‌ از دليل عام است. و اگر مخصِّصى پيدا نشد، معنايش اين است كه در مقابل آن اصالة العموم- كه از اوّل هم وجود داشت- [٢] دليل اقوى‌ و راجحى وجود ندارد تا برآن مقدّم شود. امّا موالى عرفيه كه معمولًا مخصِّص‌هاى كلام خود را به صورت متّصل بيان مى‌كنند، چنانچه عمومى از آنان صادر شود، عبد مى‌تواند به اصالة العموم تمسك كند و نيازى به فحص از مخصِّص نيست. در نتيجه بين اين دو از ناحيه فحص از مخصِّص و عدم فحص، فرق وجود دارد، امّا از ناحيه انعقاد ظهور فرقى بين آن دو نيست.

[١]- درر الفوائد، ص ٢١٥ و ٢١٦

[٢]- چون وجود مخصِّص، كاشف از عدم ظهور در عموم نيست، بلكه فقط به جهت اقوى‌ بودنش نسبت به دليل عام، برآن مقدّم مى‌شود.