اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢١٢ - نظريه مرحوم نائينى

پذيرفتيد، در ما نحن فيه نيز همين حرف را مى‌زنيم و مى‌گوييم: اگر امروز مولا بگويد:

«أكرم كلّ عالم» و فردا بگويد: «لا تكرم الفسّاق من العلماء» اين هم عيناً مثل «أكرم كلّ عالم عادل» است. همان‌طور كه در «أكرم كلّ عالم عادل» هيچ‌گونه مجازيّتى نه در لفظ «كلّ» وجود دارد و نه در لفظ «عالم» و نه در توصيف عالم به عدالت، در مخصّص منفصل هم همين‌طور است. اينجا هم همان «أكرم كلّ عالم عادل» است، فقط تقييد آن با كلام اوّل فاصله پيدا كرده است و فاصله و عدم فاصله تقييد با كلام اوّل، فرقى ايجاد نمى‌كند. بنا بر اين در عامى كه به مخصّص منفصل تخصيص خورده، اصلًا جاى توهّم مجازيّت نيست تا ما بخواهيم با مسأله اراده استعمالى و اراده جدّى- كه مرحوم آخوند مطرح كردند- آن را برطرف كنيم، علاوه بر اين كه راه مرحوم آخوند داراى مناقشه هم بود. [١] بررسى كلام مرحوم نائينى: به نظر ما اين كلام مرحوم نائينى داراى مناقشه است، و بين «أكرم كلّ عالمٍ عادلٍ» با مخصّص منفصل، فرق وجود دارد، زيرا ما در ادبيات خوانده‌ايم كه متكلّم تا وقتى كه اشتغال به كلام دارد مى‌تواند هر چيزى را كه بخواهد به كلام خود ملحق كند و تا وقتى از كلام فارغ نشده است نمى‌توان ظهورى براى كلام او درست كرد، امّا وقتى از كلام فراغت يافت، كلام او داراى ظهور خواهد شد. اگر متكلّم بگويد: «رأيتُ أسداً» و چيز ديگرى اضافه نكند، اصالة الظهور حكم مى‌كند كه در اينجا معناى حقيقى اسد [٢]- يعنى حيوان مفترس- اراده شده است و اگر بعد از «رأيت أسداً» كلمه «يرمى» را آورد، همين اصالة الظهور حكم مى‌كند كه در اينجا معناى مجازى اسد- يعنى رجل شجاع- اراده شده است. از نظر اصالة الظهور، فرقى بين «رأيت أسداً» و «رأيت‌

[١]- فوائد الاصول، ج ١، ص ٥١٨ و ٥١٩، أجود التقريرات، ج ١، ص ٤٤٩ و ٤٥٠

[٢]- چون در اينجا بر اساس مبناى مشهور بحث مى‌كنيم.