اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢١٨ - صورت اوّل دوران بين اقلّ و اكثر با اتصال مخصِّص

٢- دوران امر بين متباينين: در جايى است كه قدر متيقّنى وجود ندارد، بلكه دو طرف احتمال مطرح است و قرينه‌اى بر هيچ‌يك از طرفين وجود ندارد. و هريك از دو صورت، يا مخصِّص متّصل است و يا منفصل. بنابراين مسئله داراى چهار صورت مى‌شود و بحث در اين است كه آيا در اينجا نسبت به مورد شكّ چه بايد كرد؟ و ما هريك از چهار صورت را به طور جداگانه مورد بحث قرار مى‌دهيم:

صورت اوّل: دوران بين اقلّ و اكثر با اتصال مخصِّص‌

مثل اين كه مولا بگويد: «أكرم العلماء إلّا الفسّاق منهم» و معناى فسق براى ما مردّد باشد و ندانيم كه آيا فسق اختصاص به مرتكب گناه كبيره دارد يا شامل مرتكب گناه صغيره هم مى‌شود؟ در اينجا مرتكب كبيره به عنوان قدر متيقّن داخل در دايره فسق است و نسبت به مرتكب صغيره ترديد وجود دارد. پس عنوان مخصِّص- يعنى فاسق- مردّد بين اقلّ و اكثر است. در اين صورت، نسبت به مجموع كلام، دو مورد قطعى وجود دارد كه جاى هيچ ترديدى در آن نيست: ١- وجوب اكرام عالمى كه نه گناه كبيره انجام داده و نه گناه صغيره. ٢- عدم وجوب اكرام عالمى كه مرتكب گناه كبيره شده است. امّا اگر عالمى فقط مرتكب گناه صغيره شده باشد، آيا اكرام او واجب است يا نه؟ با توجه به ترديدى كه ما در معناى فسق داريم، وجوب و عدم وجوب اكرام چنين عالمى مورد ترديد واقع مى‌شود. آيا در اينجا چه بايد كرد؟ ممكن است كسى بگويد: چرا در اينجا به‌ اصالة العموم‌ تمسك نمى‌كنيد؟

اصالة العموم يكى از اصول عقلائيه است كه در مورد شك مى‌تواند مرجع واقع‌