اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٨٠ - ١- بررسى كلام مرحوم عراقى

بررسى اقوال در مسئله‌

كلام امام خمينى رحمه الله مورد قبول ما نيز مى‌باشد، بنابراين به بررسى دو نظريه ديگر مى‌پردازيم:

١- بررسى كلام مرحوم عراقى:

اولًا: اين بيان مرحوم عراقى جنبه مبنايى دارد و مبناى ايشان مورد قبول ما نيست. اين گونه نيست كه دليل مخصّص منفصل وقتى در مقابل دليل عامّ قرار مى‌گيرد هيچ‌گونه تصرّفى در هيچ مرحله‌اى از مراحل سه‌گانه واقع نشود. در مرحله ظهور، «أكرم كلّ عالم» محفوظ است. در مرحله اصالة الظهور هم دليل عامّ محفوظ است. امّا در مرحله تطابق بين اراده استعمالى و اراده جدّى، دليل مخصّص منفصل در دليل عامّ تصرّف كرده و حكم مى‌كند كه دايره مراد جدّى مولا اضيق از دايره مراد استعمالى اوست. مراد استعمالى، «كلّ عالم» و مراد جدّى «عالم غير فاسق» است. از اين گذشته، افرادى بودند كه تخصيص عامّ را مستلزم مجازيّت عامّ مى‌دانستند.

معناى مجازيّت اين است كه مخصّص در مرحله استعمال، در عموم عامّ تصرّف مى‌كند، يعنى همان‌طور كه «يرمي» در «رأيت أسداً يرمي» قرينه بر اين است كه اسد- در مرحله استعمال- در غير معناى حقيقى خودش استعمال شده، تخصيص به منفصل هم معنايش اين است كه «أكرم كلّ عالم» در مرحله استعمال، در همه علماء استعمال نشده بلكه در عالم غير فاسق استعمال شده است. ولى اين حرف قابل قبول نيست. «أكرم كلّ عالم»- از نظر استعمال- در همان معناى لغوى و وضعى خودش استعمال شده امّا دايره مراد جدّى، اضيق از مراد استعمالى است. به‌هرحال، اين گونه نيست كه ما مخصّص منفصل را با مسأله موت يكسان دانسته و بگوييم: همان‌طور كه اگر فساق علماء به طور ناگهانى مى‌مردند، در «أكرم كلّ عالم» تصرّفى به وجود نمى‌آمد، در اينجا هم كه فسّاق علماء زنده‌اند ولى خود