اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٩١ - تفاوت اساسى مفهوم موافق با مفهوم مخالف

نجاست ملاقات كرده يا نه؟ به جاى اين كه استصحاب طهارت كند، با لباس معامله نجاست كرده و آن را تطهير كرد. در اينجا نمى‌توان گفت: «چنين كسى كار حرامى انجام داده و مستحقّ عقوبت است». «لا تنقض اليقين بالشكّ» شبيه يك حكم طريقى است. مى‌خواهد بگويد: «يقين به متيقّن سابق، اگرچه الآن باقى نيست ولى براى شما حجت است». به عبارت ديگر: «يقين به حدوث يك شى‌ء، همان‌طور كه نسبت به حدوث، حجيّت ذاتى دارد، نسبت به بقاء هم حجيّت تعبّدى پيدا مى‌كند. اگر مسأله‌ «لا تنقض اليقين بالشك» به حجّيت برگشت كرد، ديگر مسأله‌اى فقهى نخواهد بود، بلكه مسأله‌اى اصولى بوده و اجماع در آن حجّيت ندارد. مگر اين كه ما بياييم حجّيت و امثال آن را يكى از احكام فرعيّه بدانيم كه در اين صورت، اجماع در مورد آن حجّت مى‌شود. بنابراين مسأله اتفاقى كه مرحوم آخوند در اين زمينه مطرح كردند، بايد مورد بحث و بررسى قرار گيرد.

تفاوت اساسى مفهوم موافق با مفهوم مخالف‌

مفهوم مخالف‌ داراى دو ويژگى اساسى است: اوّلًا: مفهوم مخالف، در ايجاب و سلب با منطوق مخالفت دارد. ثانياً: راه استفاده آن- بنا بر ثبوت مفهوم- راه روشن و واضحى است. مثلًا در مورد قضيّه شرطيه بحث است كه آيا شرط، علّيت منحصره براى ثبوت جزاء دارد يا نه؟

منكرين ثبوت مفهوم مى‌گويند: «شرط، علّيت منحصره براى ثبوت جزاء ندارد» ولى قائلين به ثبوت مفهوم معتقدند: «شرط، علّيت منحصره براى ثبوت جزاء دارد و بر اين اساس وقتى علّيت منحصره منتفى شد، معلول هم منتفى شده و جمله شرطيه داراى مفهوم مخالف خواهد شد». امّا مفهوم موافق‌ قضيه‌اى است كه از نظر ايجاب و سلب با منطوق موافقت دارد.