المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٧٢ - اوزان جمع قلة

يعنى هراسمى كه بروزن فعل (بفتح فاء و عين) آيد جمعش نيز بروزن فعول مى‌آيد البتّه) اين جمع در اين مورد سماعى است نه قياسى نظير: اسد (شير) كه از عرب شنيده شده جمعش را اسود مى‌گويند.

مصنّف گويد:

و براى فعال، فعلان جمع مى‌باشد.

شارح گويد:

يعنى هركلمه‌اى كه بروزن فعال (بضمّ فاء و تخفيف عين) آيد جمعش بروزن فعلان (بكسر فاء و سكون عين) مى باشد مانند:

غراب (كلاغ) كه جمعش غربان است.

متن: «٨١٦»

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

شاع: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب و ضمير فاعلى در آن به « فعلان » راجع است.

فى: حرف جرّ.

حوت: مجرور به « فى » ، متعلّق به « شاع ».

واو: عاطفه.

قاع: معطوف به « حوت ».

مع: اسم، ظرف، متعلّق به « شاع » ، حال، مضاف.

ما: موصوله، مجرور به اضافه، مضاف اليه.

ضاهاهما: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، ثلاثى مزيد، باب مفاعله، فعل و فاعل و مفعول و ضمير فاعلى در آن به « ما » راجع است، صله و عائد براى « ماء ».

واو: عاطفه.

قلّ: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، ضمير فاعلى در آن به « فعلان » راجع است.

فى: حرف جرّ.

غيرهما: مضاف و مضاف اليه، مجرور به « فى » ، متعلّق به « قلّ ».