المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٧١ - حكم تميز اسماء عدد از حيث اعراب و افراد و جمع

عدد مركّب اوّل را به صيغه فاعل آورده كه با « عشر » تركيب شده و دوّمى را عينا همان عدد مركّبى كه فاعل را از آن ساخته‌اى قرار مى‌دهى كه آن نيز با « عشر » تركيبشده و بايد توجّه داشت كه مركّب اوّل را به مركّب دوّمى بايد اضافه نمائى، بنابراين در معدود مذكّر مى‌گوئى: ثانى عشر اثنى اعشر (دوازدهمين نفر از دوازده نفر) و در معدود مؤنّث مى‌گوئى: ثانية عشرة اثنتى عشرة (دوازدهمين نفر از دوازده نفر).

مصنّف گويد:

يا وزن فاعل را در هردو حالت تذكير و تأنيث به مركّب اضافه كن چه آنكه اين معنا به آنچه نيت كرده‌اى وافى مى‌باشد.

شارح مى‌گويد:

در فرض گذشته وجه ديگرى جايز است كه مصنّف در عبارت مذكور به آن اشاره كرده و گفته:

و مى‌توان از مركّب اوّل تنها جزء اوّل كه وزن فاعل است را آورده و آنرا چه در حال تذكير و چه تأنيث به مركّب دوّم اضافه نمود لذا مى‌توانى بگوئى:

ثالث ثلاثة عشر (سيزدهمين نفر از سيزده نفر مرد).

يا مى‌گوئى:

ثالثة ثلاث عشرة (سيزدهمين نفر از سيزده نفر زن).

مصنّف گويد:

و شايع و فراوان است كه بواسطه « حادى عشر» و نظير آن استغناء حاصل مى‌شود.

شارح گويد:

مقصود اينست كه: بسا از آوردن دو عدد مركّب يا اضافه نمودن وزن فاعل به عدد مركّب مستغنى شده و بجاى ايندو تنها مركّب اولّ يا اضافه نمودن وزن فاعل به عدد مركّب مستغنى شده و بجاى ايندو تنها مركّب اوّل را آورده و عدد مركّب دوّم را حذف مى‌كنند چنانچه مصنّف در شرح كافيه اينطور بيان كرده لذا مى‌گويند:

حادى عشر (يازدهمين نفر از يازده نفر) ثانى عشر (دوازدهمين نفر از دوازده نفر) ثالث عشر (سيزدهمين نفر از سيزده نفر) تا، تاسع عشر (نوزدهمين نفر از نوزده نفر).

مصنّف گويد:

قبل از « عشرين » و باب عشرين صيغه فاعل را كه از لفظ عدد ساخته شده در