المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧١٨ - تتمه مبحث«لو»

ماضى است.

تتمّه مبحث «لو»

شارح گويد:

جواب « لو » يا فعلى است كه معنا ماضى بوده مانند:

لو لم يخف الله لم يعصه (اگر از خدا نمى‌ترسيد سرپيچى نمى‌كرد).

شاهد در « لم يعصه» بوده كه لفظا مضارع است ولى معنا ماضى مى‌باشد.

يا از نظر وضع ماضى است اعمّ از آنكه مثبت بوده يا منفى به « ما » باشد منتهى در صورت مثبت بودن اقترانش به « لام » بيشتر است از عدم اقترانش به آن.

مثال اقتران آن به « لام » مانند فرموده حقتعالى:

لو علم اللّه فيهم خيرا لا سمعهم.

( اگر خداوند در ايشان خيرى را مى‌دانست به ايشان مى‌شنواند).

شاهد در « اسمعهم » است كه جواب « لو » بوده و مثبت است و چنانچه مى‌بينيم مقرون با « لام » مى‌باشد.

و مثال عدم اقتران آن به « لام » همچون فرموده ديگر حقتعالى:

لو تركوا من خلفهم ذرّيّة ضعافا خافوا.

( اگر بترسند كه از ايشان كودكان ناتوان باقى ماند و زيردست مردم شوند ...).

شاهد در « خافوا » است كه جواب « لو » بوده و مثبت است و همان طورى كه مى‌بينيم بدون « لام » مى‌باشد.

و در صورتى كه جواب منفى به « ما » باشد امر بعكس است يعنى اقترانش به « لام » كمتر است از ترك آن.

مثال ترك « لام » همچون فرموده حقتعالى:

و لو شاء الله ما اقتتلوا.

( اگر خدا مى‌خواست كشتار نمى‌كردند).

شاهد در « اقتتلوا » است كه جواب « لو » بوده و منفى است و همانطورى كه مى‌بينيم بدون « لام » مى‌باشد.

مثال اقتران جواب با « لام » مانند آنچه در قول شاعر آمده: