المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٨٩ - فصل وقف به هاء سكت و احكام آن
وصل شدن هاء سكت به كلمهاى كه متحرّك شدنش به حركت بناء دائمى و لازم نيست شاذ است و وصل آن به كلمهاى كه متحرّك شدنش به بناء دائمى است مستحسن مىباشد.
شارح گويد:
مثال وصل شدن هاء سكت به كلمهاى كه بنائش دائمى نيست همچون قول ابى ثروان:
|
يا ربّ يوم لى لا اظلّله |
ارمض من تحت واضحى من عله |
يعنى: آگاه باش بسا روزى كه اين صفت داشت براى من بود و سايه افكنده شد برمن در آن روز كه از گرمى ريگهاى گرم پايم سوخته و از بالاى سر من آفتاب برمن تابيده بود.
شاهد در « عله » است كه مبنى برضمّ بوده و اين بناء دائمى و لازم نيست لذا الحاق هاء سكت به آن شاذ مىباشد.
نقد و تحليل
در مقام انتقاد برمصنّف گفته شده:
كلمه « فى المدام استحسنا» در بيت اخير مفادش همان معنا و مضمونى است كه از بيت قبلى يعنى و وصل ذى الهاء اجز الخ فهميده مىشود و بدين ترتيب مصنّف مطلب واحدى را تكرار كرده و دو بار ذكر نموده بدون اينكه داراى فائدهاى باشد.
شارح در مقام حلّ اين اشكال مىگويد:
عبارت « فى المدام بناء استحسنا» بمنظور بيان بهتر بودن و احسنيّت الحاق هاء سكت بوده و جمله « و وصل ذى الهاء الخ» صرفا در مقام بيان جواز الحاق هاء سكت مىباشد بدون اينكه دلالت داشته باشد برترجيح الحاق هاء سكت يا برترجيح عدم الحاق آن، بنابراين تكرارى در بين نبوده و اشكال مذكور ساقط مىباشد.
مصنّف گويد:
بسا در نثر به كلمهاى كه در حال وصل است حكم در حال وقف اعطاء مىشود و اين معنا در نثر شايع و كثير است.
شارح گويد:
مقصود از « ما للوقف نثرا» الحاق هاء سكت و غير آن مىباشد و حاصل آنكه به