المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٩٣ - اوزان جمع قلة

الثلاثى: مفعول اوّل براى « اجعل ».

اذا: ظرف، متعلّق به « اجعل » ، متضمّن معناى شرط.

صغّرته: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، حاضر، ثلاثى مزيد، باب تفعيل، متعدّى، معلوم، فعل شرط و جوابش بقرينه « اجعل » محذوف است، فعل و فاعل و مفعول.

نحو: خبر براى مبتداء محذوف و تقدير آن: ذلك نحو قذىّ، مى‌باشد، مضاف.

قذىّ: مضاف اليه براى « نحو ».

فى: حرف جرّ.

قذا: مجرور به « فى » ، متعلّق باستقرّ، حال از « قذىّ ».

ترجمه:

زمانى كه اسم ثلاثى را تصغير نمودى آنرا بروزن « فعيل » قرار بده مانند: قذىّ در تصغير قذى.

متن: «٨٣٤»

تجزيه و تركيب‌

فعيعل: مبتداء.

مع: اسم، ظرف، متعلّق باستقرّ، حال از « فعيعل » ، مضاف.

فعيعيل: مضاف اليه.

لام: حرف جرّ.

ما: موصوله، مجرور به « لام » ، متعلّق باستقرّ، خبر.

فاق: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، ثلاثى مجرّد، از باب نصر، ينصر، لازم، معلوم، ضمير فاعلى در آن مستتر است كه به ماء موصوله راجع است، صله و عائد براى « ما ».

كاف: حرف جرّ.

جعل: اسم، مصدر، مجرور به « كاف » ، متعلّق به « استقرّ » ، خبر براى مبتداء محذوف و تقدير آن: هو كجعل در هم الخ، مى‌باشد، مضاف.

درهم: مضاف اليه و اضافه « جعل » به آن از باب اضافه مصدر به مفعول اوّلش‌