المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٢٦ - قياس و قاعده در اسم ممدود

تجزيه و تركيب‌

بواو: جارّ و مجرور، متعلّق به « استقرّ » ، خبر براى « نحو ».

او: حرف عاطف.

همز: معطوف به « واو ».

واو: عاطفه.

غير: مضاف، مفعول مقدّم براى « صحّح ».

ما: موصوله، مضاف اليه.

ذكر: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، مجهول، صله و عائد براى « ما ».

صحّح: فعل امر، مفرد، مذكّر، حاضر، ثلاثى مزيد، باب تفعيل.

واو: عاطفه.

ما: موصوله، مبتداء.

شذّ: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، صله و عائد براى « ما ».

على: حرف جرّ.

نقل: مجرور به « على » ، متعلّق به قصر.

قصر: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، مجهول، ثلاثى مجرّد از باب نصر، ينصر، متعدّى، خبر براى « ما ».

ترجمه:

و كلمه‌اى كه نظير علباء و كساء و حيا باشد تثنيه آن با واو يا همزه است.

و غير آنچه ذكر شد را صحيح قرار بده و آنچه شاذّ و نادر است برنقل از عرب منحصر مى‌شود.

شرح عربى:

هذا باب‌

كيفيّة تثنية المقصور و الممدود و جمعهما

تصحيحا و فيه غير ذلك‌

( آخر مقصور تثنى اجعله) بقلبه (ياءا إن كان عن ثلاثة مرتقيا) بأن كان رباعيّا فما فوق، فقل فى حبلى « حبليان » ( كذا) الثّلاثىّ (الّذى الياء أصله نحو الفتى) فقل فيه « فتيان » ( و» كذا الثّلاثىّ (الجامد الّذى) لا إشتقاق له يعرف منه أصله الّذى (أميل كمتى) علما فقل فيه « متيان » ( فى غير ذا) المذكور كالّذى ألفه عن واو أو مجهولة و لم تمل (تقلب واوا الألف) كقولك فى عصى « عصوان » و فى لدى علما « لدوان ».