المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٨٣ - مبحث حكايت

ترجمه و شرح:

مبحث حكايت‌

مصنّف گويد:

بواسطه « اىّ » آنچه را كه براى نكره‌اى است كه از آن با « اىّ » سؤال شده حكايت كن در حال وقف يا هنگام وصل.

مؤلّف گويد:

توضيح گفته مصنّف اينست كه:

كلمه نكره‌اى كه در عبارتى واقع شده قطعا داراى حالات و خصوصيّاتى است از قبيل رفع، نصب، جرّ، تذكير و تأنيث، افراد و تثنيه و جمع مانند:

جائنى رجل، رأيت رجلا، مررت برجل.

يا نظير:

جائتنى امرئة، رأيت امرئة، مررت بامرئة.

در عبارات اوّل « رجل » كه نكره است مفرد مذكّر بوده كه بصورت مرفوع و منصوب و مجرور ديده مى‌شود.

و در عبارات دوّم « امرئة » كه نكره است مفرد مؤنّث بوده كه داراى حالات رفع و نصب و جرّ مى‌باشد.

حال اگر كسى يكى از اين عبارات را گفته مثلا بگويد:

جائنى رجل (آمد نزد من مردى).

و شما در مقام سؤال بگوئى:

اىّ رجل (كدام مرد).

در عبارت دوّم مى‌بينيم كه « اىّ » حالات « رجل » را كه در جمله « جائنى رجل» دارد بخود گرفته يعنى همچون « رجل » مفرد و مذكّر و مرفوع آمده.

يا اگر گوينده بگويد:

رأيت امرئة (زنى را ديدم).

و شما در مقام سؤال بگوئى:

ايّة امرئة (كدام زن).

ملاحظه مى‌كنيم كه « ايّة » حالات « امرئة » را كه در جمله « رأيت امرئة» دارد بخود گرفته است يعنى مانند « امرئة » مفرد و مؤنث و منصوب آمده.

با توجّه به اين نكته مى‌گوئيم: