المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٤٨ - حكم تميز اسماء عدد از حيث اعراب و افراد و جمع

بياوريم مرحوم ابو طالب در حاشيه فرموده است:

پس معتبر در مثل: رأيت ثلث قتلى من النساء (ديدم سه كشته از زنان) تأنيث است يعنى موصوف « ثلث » چون نساء است « ثلاث » را باعتبار آن مذكّر يعنى عكس آورده‌ايم و به تميز و معدودش كه « قتلى » هست اعتنائى نكرده‌ايم چه آنكه « قتلى » جمع « قتيل » بمعناى مقتول بوده و آن مذكّر است.

و در مثال ثلاثة نافلات من الصيام (سه روزه مستحبى) تذكير مى‌باشد.

يعنى موصوف « ثلاثة » چون صيام است « ثلاثة » را باعتبار آن مؤنّث يعنى عكس آورده‌ايم و به تميز و معدودش كه « نافلات » هست توجّهى ننموده‌ايم چه آنكه « نافلات » جمع « نافلة » بوده و آن مؤنّث مى‌باشد.

حكم تميز اسماء عدد از حيث اعراب و افراد و جمع‌

مصنّف گويد:

تميز اسماء عدد را از سه تا ده جمع و مجرور بياور، و اكثرا آنرا به صيغه جمع قلّه مى‌آورند.

شارح گويد:

مقصود از « المميّز » تميز اعدادى است كه ذكر شد يعنى تميز از سه تا ده (با خود ده) و حاصل آنكه:

تميز اين اعداد را هم مجرور و هم جمع بايد آورد.

وجه مجرور بودن آن اينست كه اعداد را بايد به مميّزشان اضافه كرد و بديهى است كه مضاف اليه بايد مجرور باشد.

لازم بتذكّر است كه تميز اين اعداد غالبا جمع مكسّر بلفظ جمع قلّه مى‌آيد مانند:

سبع ليال (هفت شب) و ثمانية ايّام (هشت روز).

در مثال اوّل « ليال » جمع « ليله » بوده و در مثال دوّم « ايّام » جمع « يوم » مى‌باشد و هردو جمع قلّه هستند.

و نيز مانند:

من جاء بالحسنة فله عشر امثالها ( كسى كه عمل نيكى مرتكب شود پس ده برابرش به او داده مى‌شود).