المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٤٧ - مبحث اسماء عدد و حكم آنها از حيث تذكير و تأنيث

« لام » در « للعشره » بمعناى « مع » است و حكم مذكور براى از سه تا ده يعنى با خود ده ثابت است و حاصل آنكه:

براى شمردن معدوداتى كه مذكّر هستند وقتى اعداد از سه تا ده را بكار مى‌برند لازمست آنها را با تاء استعمال كنند.

قابل توجّه آنكه اين حكم براى خود ده نيز ثابت است و نبايد آنرا از حكم مذكور خارج دانست لذا مى‌گوئيم:

جائنى ثلاثة، اربعة، خمسة، ستّة، سبعة، ثمانية، تسعة، عشرة رجال.

چنانچه ملاحظه مى‌كنيم اعداد مؤنّث بوده و معدود آنها مذكّر مى‌باشد.

مصنّف گويد:

و در ضدّ آن (معدود مؤنّث باشد) عدد را از « تاء » مجرّد بياور.

شارح گويد:

يعنى اگر آحاد و معدودات مؤنّث بودند اعداد را از « تا » بايد مجرّد آورد لذا مى‌گوئيم: جائنى ثلاث، اربع، خمس، ستّ، سبع، ثمان، تسع، عشر نسوة.

همانطورى كه مى‌بينيم اعداد مذكّر بوده و معدود آنها مؤنّث مى‌باشد.

تذكّر: ملاك و مناط تأنيث و تذكير در غير صفت لفظ بوده و در صفت بايد موصوف منوىّ را مذكّر يا مؤنّث آورد.

توضيح‌

يعنى اگر عدد صفت براى چيزى نباشد بايد به لفظ معدودش نگريست در صورت مؤنّث بودن عدد را مذكّر آورده و بفرض مذكّر بودن لازمست عدد را مؤنّث بياوريم مثلا مى‌گوئيم:

جائنى ثلاث طلحات و جائنى ثلاث رجال.

چنانچه مشاهده مى‌كنيم، در دو مثال مذكور (ثلاث) و (ثلاثة) صفت براى موصوفى واقع نشده‌اند بلكه فاعل براى « جائنى » هستند لذا چون در مثال اوّل لفظ معدود مؤنّث بوده عدد را مذكّر آورده و در مثال دوّم بخاطر اينكه لفظ معدود مذكّر است عدد را مؤنّث آورده‌ايم.

ولى در صورتى كه عدد صفت باشد براى موصوفى كه در نيّت است اگر موصوف منوى مذكّر بود عدد را مؤنّث آورده و در صورت مؤنّث بودنش لازمست عدد را مذكّر