المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٩٠ - فصل مبحث عوامل جزم

به.

( فعلين يقتضين) أى أدوات الشّرط و هى إن و ما بعدها (شرط قدّما) و (يتلوا الجزاء و جوابا وسما) أيضا (و ماضيين أو مضارعين تلفيهما) أى الشّرط و جزائه، و محلّ الماضى حينئذ جزم، نحو «وإن عدتم عدنا» «إنتبدوا ما فى أنفسكم أو تخفوه يحاسبكم به اللّه» ( أو متخالفين) بأن يكون الشرط مضارعا و الجزاء ماضيا أو عكسه، نحو:

و نحو:

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

و نيز جزم بده فعل مضارع را به « حيثما » و « انّى ».

شارح گويد:

يكى ديگر از جوازم « حيثما » است مانند: حيثما يك امر صالح فكن.

( در هرجائى كه امر صالح و شايسته‌اى باشد پس تو آنجا باش).

شاهد در « يك » و « كن » بوده كه هردو مجزوم مى‌باشند.

ديگر از جوازم « انّى » است نظير آنچه در قول لبيد بن ربيعه آمده:

يعنى: پس صبح كرده‌اى تو در هرمكانى كه بيائى آن حيوانيرا كه برمى‌جهد و بچسبى به او هردو مكان سوارى او را كه مقدّم و مؤخّر او بوده باشد زير پاى تو مضطربست.

شاهد در مجزوم شدن « تأتها » و « تلتبس » است كه بواسطه « انّى » جزم گرفته‌اند.

سپس شارح گويد:

كوفيّون « كيف » را به جوازم افزوده لذا بواسطه‌اش فعل مضارع را جزم مى‌دهند.

و همچنين بواسطه « اذا » در شعر بطور فراوان و بسيار مضارع را مجزوم مى‌نمايند چنانچه مصنّف در شرح كافيه اين نكته را آورده و از همين قبيل است آنچه در قول عبد بن قيس بن خفاف وارد شده: