قبل از تعليقات شرح حكمة الاشراق و مفاتيح الغيب و تعليقات الهيات الشفا نوشته است. [١] صدر المتألهين اثر ديگرى نيز به نام «شواهد ربوبيه» دارد كه در حكم فهرست مطالب فلسفى و ابتكارات وى در حكمت متعاليه مى‌باشد [٢]. شواهد را نبايد تلخيص اسفار پنداشت. مقايسه محتواى اين دو كتاب نشان مى‌دهد كه نسبت اسفار و الشواهد الربوبية عموم و خصوص من وجه است. تقرير بسيارى از مسائل در اين دو كتاب متفاوت است. در هر يك براهينى خاص بر مهمترين آراء حكمت متعاليه اقامه شده كه در ديگرى مشاهده نمى‌شود. البته موارد مشترك نيز فراوان است. شواهد شامل پنج مشهد مى‌باشد. مشهد اول در امور عامه، مشهد دوم در شناخت واجب الوجود، مشهد سوم در كليات معاد، مشهد چهارم در معاد جسمانى و بالاخره مشهد پنجم در نبوت و ولايت است. هر مشهدى شامل چند شاهد مى‌باشد. مشهد اول يعنى امور عامه به پنج شاهد تقسيم شده است. شاهد اول عهده‌دار مباحث عام وجود است. در شاهد دوم احكام وجود ذهنى مطرح شده است. در شاهد سوم با كمال تعجب احكام واجب را مطرح كرده است. حال آن‌كه مى‌بايد اين شاهد را كلا به مشهد دوم موكول مى‌نمود. در شاهد چهارم ديگر تقاسيم وجود و در شاهد پنجم به احوال ماهيت پرداخته است.

كتاب شواهد از زمان تأليف مورد عنايت حكيمان متعاليه بوده است. جمعى از اعاظم حكيمان متعاليه بر شواهد تعليقه‌هاى باارزشى نگاشته‌اند. اين حكيمان به ترتيب عبارتند از:

مولى على نورى (متوفى ١٢٤٦)، حاج ملا هادى سبزوارى (متوفى ١٢٨٩)، آقا محمد رضا قمشه‌اى (متوفى ١٣٠٦). از تعليقات شواهد تنها تعليقات حكيم سبزوارى منتشر شده است.

آقا على مدرس طهرانى در رساله سرگذشت در ضمن معرفى آثارش نامى از تعليقات الشواهد به ميان نياورده است. در ديگر آثارش نيز اشاره‌اى به اين تعليقات نكرده است. در الذريعه نيز نامى از اين تعليقات برده نشده است. استاد سيد جلال الدين آشتيانى براى نخستين بار به تعليقات الشواهد آقا على اشاره كرده است: «بر كتاب شواهد، آقا محمد

[١]. رجوع كنيد به مقدمه محسن بيدارفر بر تفسير القرآن الكريم.

[٢]. شواهد ربوبيه در مجموعه رسائل فلسفى صدر المتألهين به اهتمام حامد ناجى اصفهانى توسط انتشارات حكمت در تهران ١٣٧٦ منتشر شده است.