مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٥٤ - ٦ تعليقات على شرح الهداية الاثيرية

است، يعنى علم و معلوم متحد ذاتى و متغاير اعتبارى هستند.

دهم: علم برخلاف توهم برخى منحصر در ارتسام صورت شى‌ء در قوه مدركه و قبول صور توسط قوه مدركه نيست. انكشاف معلول نزد علت تامه‌اش اتم انحاء حصول شى‌ء براى شى‌ء ديگر است. خداوند بماسوايش علم حضورى اشراقى دارد.

يازدهم: هر مجرد قائم به ذات، عاقل ذات خود است و عقل او نسبت به ذات عين ذات است. قول مشهور دال بر اينكه «هر مجردى عاقل ذات خود است» تمام نيست.

٦. تعليقات على شرح الهداية الاثيرية

اثير الدين مفضل بن عمر ابهرى (متوفى حدود ٦٦٣) كتابى دارد به نام «هداية الحكمة». هداية الحكمة شامل سه قسم است: منطق، طبيعيات و الهيات. اين كتاب از زمان تأليف مورد عنايت متكلمان و حكيمان مسلمان واقع شده است و بر آن شروح متعددى نوشته شده كه مهمترين آنها شرح قاضى كمال الدين مير حسين بن معين الدين ميبدى حسينى (متوفى ٩١١) مشهور به شرح ميبدى (تاريخ كتابت ٨٨٠) و شرح صدر المتألهين محمد بن ابراهيم شيرازى (متوفى ١٠٥٠) است. شرح الهداية الاثيرية دومين تأليف ملا صدرا است. (نخستين تأليف وى المبدء و المعاد است)، اين شرح تنها بر طبيعيات و الهيات هدايه اثيريه است. بر هر دو شرح هدايه حواشى فراوانى نوشته شده است. لازم به ذكر است كه در حوزه‌هاى عقلى هندوستان «شرح هداية الحكمة» مشهورترين اثر صدر المتألهين است، تا آنجا كه هرگاه نام «صدرا» برده مى‌شود مقصود صدر المتألهين نيست، بلكه مراد همان «شرح هدايه» است. مهمترين حواشى شرح الهداية الاثيريه صدر المتألهين به ترتيب تاريخ عبارتند از:

١- «الحاشية على شرح هداية الحكمة الشيرازى» به قلم مولى محمد امجد فيض الله صديقى قنوجى (متوفى ١١٤٠).

٢- «الحاشية على الصدرا» به قلم ملا نظام الدين بن قطب الدين سهالوى (متوفى ١١٦١)

٣- «الحاشية على الصدرا» به قلم ملا حسن بن قاضى غلام مصطفى لكنهوى‌