آقا على در پاسخ به پرسشهاى چهارگانه فوق به دقت به تحليل انتقادى آراء صدر المتألهين مى‌پردازد و مى‌كوشد با توجه به جوانب مختلف آراء مؤسس حكمت متعاليه از مبانى وى دفاع كند.

حكيم مؤسس در بحث از وجود رابطى به اقسام قيام معنى به موضوع پرداخته، آنرا به سه قسم قيام اعتبارى، قيام حقيقى انضمامى و قيام حقيقى انتزاعى تقسيم مى‌كند. وى سپس مسئله حمل را در ارتباط با سه نحوه قيام ياد شده مورد بحث قرار مى‌دهد. آقا على مدرس در ضمن بحثى عميق از نحوه وجود نسب و اضافات، مسأله معقولات ثانيه را مورد عنايت و كاوش قرار مى‌دهد. بحث از معانى اعتباريه غير متأصله و تقسيم آنها به ثبوتيه و عدميه و تقسيم معانى ثبوتيه به نسب و اضافات و غير آنها، از مباحثى است كه تعمق در نحوه وجود معقولات ثانيه را هموار كرده است.

آقا على در سرتاسر رساله به دفاع از مبناى اصالت وجود و ابطال مبناى اصالت ماهيت از جوانب مختلف پرداخته است. تقريرى تازه از اصل بساطت وجود از ديگر ابتكارات آقا على در اين رساله مى‌باشد. قاعده فرعيه (ثبوت شى‌ء لشى‌ء فرع ثبوت المثبت له) و تأمل در مفاد آن بخش قابل توجهى از اين رساله را به خود اختصاص داده است. تأمل درباره فصل و ارتباط آن با وجود و تفاوت بين ذاتى و عرضى از ديگر نكات مطرح در اين رساله مى‌باشد.

علاوه‌بر تحليل آراء صدر المتألهين، آراء جمعى ديگر از حكما از قبيل امام فخر رازى، جلال الدين دوانى، ميرداماد نيز مورد نقد قرار گرفته است. مناقشات آقا على به اساتيد حكمت متعاليه يعنى حاج ملا هادى سبزوارى، ملا محمد اسماعيل درب‌كوشكى اصفهانى، ملا احمد بن ابراهيم اردكانى، ملا مصطفى قمشه‌اى (مصطفى الحكماء) و بالاخره استادش ملا محمد جعفر لاهيجى لنگرودى از دلكش‌ترين مباحث اين رساله است و حاكى از نگاه نافذ و قوت علمى و مبانى متين آقا على مى‌باشد. به جرأت مى‌توان گفت در فلسفه اسلامى بدون مراجعه به تأملات فلسفى آقا على مدرس در اين رساله نمى‌توان مدعى بحث مستوفى از وجود رابط و رابطى بود. رساله حكيم مؤسس مبسوطترين و عميق‌ترين بحث حكيمان مسلمان در باب وجود رابط و رابطى است اما با اين همه پرونده بحث وجود